Şayet dosya silmekte zorlanıyorsanız, siz de bir “dijital istifçi” olabilirsiniz: Dijital istifçilik nedir?

Yakın tarihli bir Business Insider haberine göre, dolandırıcılık zanlısı eski FTX CEO Sam Bankman-Fried’ın (SBF) dizüstü bilgisayarı o kadar çok eski ve gereksiz bilgiyle doluydu ki, FBI yetkilileri içeriği tahlil etmek için fazla mesai yapmak zorunda kaldı. Ancak Fried, eski ve artık işe yaramayan datalarla yolunu ayırma isteksizliği konusunda yalnız değil.

Aşırı ölçüde dijital gerecin toplanmasını ve bunları silme konusunda isteksizliği içeren bir biriktirme bozukluğu var ve buna dijital istifleme deniyor. Ve dijital istifleme, pek çok ülkede büyüyen bir sorun olarak öneriliyor.

İstifleme ve dijital istifleme nedir?

Mental Bozukluğun Teşhis ve İstatistik El Kitabı (DSM), istifleme bozukluğunu bir akıl hastalığı olarak kabul eder. Şu Anda de kimi akademisyenler dijital istifçiliği psikiyatrinin temel kitabına eklemenin vaktinin gelip gelmediğini sorguluyor.

Dijital ürün mühendisliği firması Simform’da teknoloji araştırmacısı Maitrik Kataria ve meslektaşları tarafından yürütülen araştırmaya göre, ortalama bir Amerikalının telefonunda en az 40 uygulama yüklü lakin bunların yüzde 50’sinden daha azını kullanıyorlar. Milyonlarca Amerikalı, 1.000’den fazla okunmamış e-posta içeren gelen kutularına sahip. Ve Amerikalıların yaklaşık %60’ı dijital aygıtlarından herhangi bir fotoğraf ya da görüntüyü asla silmiyor.

Avustralya’daki Southern Cross Üniversitesi’ndeki Digital Enterprise Lab’ın dekan yardımcısı ve yöneticisi Dr. Darshana Sedera ise, dijital istifçiliğin artmakta olduğu ve sonuçlarının önemli olabileceği konusunda uyarıyor. Araştırmasının, “teknolojik adım sayımız” arttıkça dijital içeriğin toplanması ve depolanmasının da artma eğiliminde olduğunu gösterdiğini söylüyor.

Sosyal medya sayısı ve depolanan bilginin şaşırtan ilişkisi

Bu bozukluk hakkında çok sayıda makale yayınlayan Dr. Sedera, bir kullanıcının kullandığı sosyal medya platformlarının sayısı ile depoladıkları içerik miktarı arasında pozitif bir ilgi olduğunu söyledi.

Ayrıca ekibi, kullanılan depolama platformlarının (Google Drive, iCloud) sayısı ile dijital depolamadaki artış arasında güçlü bir alaka de gözlemledi. Fakat, tüm kuşaklar bu hayli yeni olgudan eşit şekilde etkilenmiyor.

Dr. Sedera ve meslektaşları tarafından yayınlanan bir çalışmada, 1965-1980 yılları arasında doğanlar olarak tanımladıkları X kuşağı ile 1980’den sonra doğan Y neslinin dijital biriktirme davranışları karşılaştırıldı.

Ekip, “Her iki kümenin da dijital biriktirme belirtileri gösterdiğini bulduk” dedi. Fakat, milenyum jenerasyonunun dijital istifleme konusunda çok daha güçlü eğilimler sergilediğini belirtti.

Sedera’nın söylediğine göre, bilhassa dijital teknolojinin “yerlileri” olan genç kuşaklarda daha yüksek düzeylerde istifleme davranışı beklemek mantıklı.

Dijital istiflemenin ruh sağlığı üzerindeki sonuçları

Sedera, “Bir kişi dijital biriktirme semptomlarından [sürekli edinme, atma zorluğu, dağınıklık eğilimi] muzdarip olduğunda, olumsuz zihinsel ya da ruhsal şartlar yaşama mümkünlüğü yüksektir” diyor.

Bozukluğun tehlikelerini inceleyen Brezilyalı psikiyatr Dr. Bárbara Perdigão Stumpf, The New York Post ile yaptığı görüşmede, bilhassa majör depresif bozukluk, anksiyete bozukluğu ve hatta dikkat eksikliği-hiperaktivite bozukluğu (DEHB) olmak üzere “komorbiditenin yaygın olduğunu” söyledi.

Ancak psikolog Dr. Nick Neave, tüm dijital istifçilerin olmadığını iddia ediyor. İngiliz akademisyen The New York Post ile yaptığı görüşmede, “Dr. Kerry McKellar liderliğindeki ve 2020’de Interacting with Computers mecmuasında yayınlanan araştırmada, dijital istifçiliğin nispeten yaygın olduğunu bulduk, fakat farklı nedenlerle istifleme yapan farklı dijital istifçi ‘türleri’ olduğu ortaya çıktı” dedi.

Bu gruplar, tasa kaynaklı, uyumluluk kaynaklı, bağın kopması kaynaklı ve koleksiyon kaynaklı olarak isimlendiriliyor. Dert kaynaklı grup, gelecekte delil ya da hatırlatma benzeri sebepler nedeniyle ihtiyaç duyabilecekleri tasası ile hiçbir bilgiyi silmek istemiyor. Uyumluluk kaynaklı grup, işletme ya da hükumet siyasetleri ya da prosedürleri ile uyumluluk için dijital bilgileri uzun bir süre boyunca koruyor lakin bunlara artık ihtiyaç duyulmadığında hiçbir çekince yaşamadan bu dataları siliyor. Bağlantının kopması kaynaklı grup, toplamış oldukları muazzam ölçüde e-posta ya da evrakın ölçüsünün üstünden gelemeyen, lakin kazara çok önemli bir şeyi silecekleri endişesiyle bunları silmemeyi tercih eden grubu tanımlıyor. Koleksiyon kaynaklı grup ise, çoklukla harici aygıtlar kullanarak bilgilerini düzenli bir şekilde saklıyor fakat bariz bir şekilde istenmeyen ya da değersiz e-posta olanlar dışındaki dataları nadiren siliyor.