Geçmişten Günümüze, Türkiye’de Erişim Engeli Getirilmiş Siteler (Aralarında, “Ne Alaka?” Diyeceğiniz Siteler de Var)

Türkiye, geçmişten günümüze pek çok siteyi engellemesiyle biliniyor. Bu yasaklara, günümüz jenerasyonu pek çok kere şahit olmuştu. Aralarında Twitter, YouTube, Vikipedi büyük sitelerin de bulunduğu bu listede, size “Bu neden engellenmiş şu anda ya?” dedirtecek siteler de var.

Basın özgürlüğü dünya geneli sıralamalarında 154. sırada yer alan Türkiye’nin, bu sitelere erişim engeli koyduğunu görmenizin sizi şaşırtmayacağını düşünüyoruz, hazırsanız başlayalım…

Günümüzün vazgeçilmez video platformlarından YouTube, tam 6 defa yasaklanmıştı!

Küçük çocukların aşığı, pek çok internet kurdunun vazgeçilmez adresi YouTube, geçmişte pek çok kere erişim pürüzüne maruz kalmıştı. Gelin bu 6 defa engelin sebeplerine teker teker bakalım:

• 6 Mart 2007: Site ilk defa, Kostas Papafloratos isimli Yunan bir kullanıcının Atatürk’e hakaret içerikli sözler kullanarak yayınladığı video sebebiyle engellendi. YouTube’un görüntüyü platformundan kaldırmasının akabinde erişim engeli de açıldı. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı Basın Savcısı Nurten Altınok, sitedeki hakaret içeren ögelerin kaldırılması durumunda erişim yasağının da kalkacağını söylemişti. Gerçekten, Youtube görüntüyü kaldırmıştı.
•  17 Ocak 2008: YouTube, bir defa daha Türk Ulusu ve Atatürk’e hakaret içerikli görüntülerinin yayınlanması üzerinde erişim engeli yemişti. Ankara Cumhuriyet Savcılığı Basın Savcısı Nadi Türkaslan, bu sitedeki imgelerin yalnızca Türkiye veritabanının kaldırıldığını, dünya üzerindeki bilgi tabanının kaldırılmaması halinde sitenin açılmayacağını söylemişti. YouTube, görüntüyü veri tabanından sildikten sonra erişim engeli açılmıştı.

• 13 Mart 2008: 2 ay sonra YouTube, yeniden münasebetle bir kere daha erişim engeli yemişti. Hatta periyodun Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan bu mevzuya yönelik “Ben giriyorum, siz de girin” açıklamasında bulunmuştu. DNS ayarlarını değiştirerek siteye erişim sağlayan kullanıcılar, bu sefer DNS’in de engellenmesinin akabinde VPN kullanmak zorunda kalmışlardı. Ekim 2010’da görüntünün kaldırılmasının akabinde erişim engeli kalkmıştı.

• 3 Kasım 2010: Ekimde kaldırılan engelin akabinde; Deniz Baykal’ın zımnî görüntülerinin YouTube üzerinde paylaşılması üzerine 1 ay sonra tekrardan erişim pürüzüne maruz kalmıştı. Görüntüler kaldırıldıktan 2 ay sonra erişim engeli açılmıştı.

• 27 Mart 2014: Periyodunun MİT Müsteşarı, Bakanlık Müsteşarı ve Genelkurmay 2. Orgeneral Başkanı’nın; Vaktin Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu’nun ofisinde konuşulan ses kayıtlarının YouTube’da yayınlanması üzerine tekrardan erişim engeli yemişti.. Ses kaydının site üzerinden kaldırılması sonucunda, site tekrardan 3 Haziran’da açılmıştı.

• 6 Nisan 2015: Anadolu Ajansı “Savcı Mehmet Selim Kiraz’ın öldürülmesine ilişkin soruşturmaya husus görüntü, ses ve görüntülerin yayınlandığı internet sitelerinde erişimin engellenmesine” dair karar verdiğini açıklamıştı. Bu sitelerin içerisinde X (Twitter) platformu da dahildi.

Bir vakitler sağlam bulduğumuz Vikipedi de bu yasaktan nasibini almıştı.

Vikipedi’nin Türkiye’yi terör örgütleri ile işbirliği içerisinde gösterdiği içerikleri yayınlayan site, 29 Nisan 2017’de erişime engellenmişti. 

Üstelik bu içeriklerin kaldırılması konusunda Vikipedi uyarılmış ve belli bir süre verilmiş lakin site, bu içerikleri kaldırmamakta oldukça ısrarcı olmuş anlaşılan. Pürüze yönelik geçtiğimiz yıllarda Wikimedia, #WeMissTurkey (#TürkiyeyiÖzledik) isimli etiketiyle erişim pürüzünün kaldırılmasını istemişti. 2018’de bu mevzu özelinde resmî YouTube hesaplarından Türkiye’ye özel bir video bile hazırlamıştı. Ocak 2020’de yapılan itirazlar sonucu erişim engeli kaldırılmıştı.

Türkiye’nin en çok ziyaret edilen siteleri arasında yer alan Ekşi Kelamlık ise hâlâ erişime kapalı.

Dönem dönem sürekli erişim engeli getirilen site, 2023 yılının Şubat ayında bir kere daha erişim engeli yedi. Günümüzde diğer bir domain üzerinden site kullanıma açık olsa da, orjinal siteye girmek mümkün değil. Bu erişim pürüzünün nedeni ise: Geçtiğimiz Şubat ayında yaşadığımız Kahramanmaraş merkezli sarsıntı dolayısıyla, afet sonrası sitede yığılma olmuş ve bilgi kirliğinin önüne geçilememiş.

Platformdaki muharrirlerin kamuoyunu yanlış bilgilendirme ve toplumu yanlış yönlendirmesi nedeniyle de bu mahzur hâlâ devam etmekte.

Erişim engeli denilince tabii ki X (Twitter)’i bu listeye dahil etmesek olmazdı. Nedir bu kuşun çektikleri?

Daha önce ülkede pek çok tartışmaya sebep olan X (Twitter), bu furyadan nasibini almasa olmazdı. Geçmişte çokça erişim kısıtlaması getirilen site, 20 Mart 2014 tarihinde Ahmet Davutoğlu’nun ofisinde konuşulan ses kayıtlarının platformunda yayınlanması üzerine yasaklanmıştı. Periyodun Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan ise bu pürüze yönelik şu tabirleri kullanmıştı: “Twitter mivitır hepsinin kökünü kazıyacağız. Uluslararası topluluk şunu der, hiç beni ilgilendirmiyor”

Dönemin Cumhurbaşkanı Abdullah Gül ise bu mevzuya yönelik bir gönderi paylaşmıştı:

Bu yasağın daha sonra, 3 Nisan’da AYM (Anayasa Mahkemesi) tarafından erişim pürüzünün kaldırıldığı duyurulmuştu. 6 Nisan 2015’te Savcı Mehmet Selim Kiraz’ın öldürülmesinin akabinde, manzaraların Twitter’da paylaşılması üzerine tekrardan bir erişim engeli yemişti. Manzaraların mecradan kaldırılması sonucunda pürüz kaldırılmıştı. 

Zaman zaman yavaşlatma uygulanan bu platform, geçmişten beri YouTube ile birlikte en çok kısıtlanan siteler arasında yerini almış durumda. 

En tanınan Torrent sitelerinden birisi olan The Pirate Bay, yalnızca Türkiye’de değil birçok ülkede erişim engeli yemiş.

Birçok dizi, sinema, oyun, görüntü’nün bulunduğu ünlü torrent sitesi, tahmin edilebileceği üzere “bilgisayar korsancılığı” sebebiyle birçok ülkede erişim pürüzüne sahip. İşte bütün ülkeler: 

• Arjantin, Avustralya, Avusturya, Belçika, Brezilya, Çin, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Almanya, Yunanistan, Hindistan, Endonezya, İrlanda, İran, İtalya, Malezya, Hollanda, Norveç, Portekiz, Romanya, Rusya, Suudi Arabistan, Singapur, İspanya, İsveç, Türkiye, Birleşik Arap Emirlikleri, Birleşik Krallık

“Bu ne alaka şu anda ya?” diyeceğiniz cinsten bir mahzur… Last.fm sitesinin erişime kapatılması.

Daha önce yazdığımız sitelerin az çok neden kapatıldığına bir mana yükleyebilsek de, Last.fm’in vaktinde erişim pürüzüne maruz kalması bizleri de araştırırken çok şaşırttı. Bu erişim mahzurunun nedeni ise telif hakkından kaynaklandığı açıklanmış. Üstelik bu durum yalnızca Last.fm’e özel değildi,dönemde MySpace sitesine de erişim mahzurunun getirilmesi bağımsız müzisyenleri bir epey kızdırmıştı. Bu siteler, günümüzde erişime açık hâlde.

Ünlü müzisyen Aylin Aslım’ın ise bu bahis hakkında bir açıklaması mevcut: “myspace.com’a erişimin engellenmesi, Türkiye’de bağımsız müzisyenlere yapılan önemli bir haksızlıktır. Müziğimizi isteyen herkese özgürce ulaştırabilmek için yeniden müzik kanallarına, plak şirketlerine ve onların pis siyasetlerine mecbur bırakılmak istemiyoruz.”

Alman menşeili haber platformu Deutsche Welle’ye ise geçtiğimiz sene erişim engeli getirilmişti.

Deutsche Welle müdürü Peter Limbourg bu hususa yönelik “Yaptığımız kapsamlı yazışmalarda ve ayrıyeten medya denetleme kurumu lideriyle yaptığımız şahsî görüşmelerde DW’nin neden bu türlü bir lisans için müracaatta bulunamayacağını açıklamıştık. Örneğin, Türkiye’de lisanslı medya, RTÜK’ün uygunsuz olarak değerlendirdiği çevrimiçi içeriği silmekle yükümlü. Bu durum bağımsız bir medya kuruluşu için kabul edilemez. DW, şu anda uygulanan erişim pürüzüne karşı yasal yollara başvuracak.” sözlerini kamuoyuyla paylaşmıştı. Günümüzde hâlâ erişim pürüzüne sahip siteler arasında.

Erişim engeli sebebiyle sitelerine giremeyen okuyucularına ise yine kendi sitelerinden, siteye nasıl giriş yapacaklarına dair tahlil yayınlaması ise farklı bir tezatlık içeriyordu.

Imgur’un yasaklanmasının gerisinde ise tıpkı YouTube, Twitter platformlarda yayınlanan Savcı Mehmet Selim Kiraz’ın görüntüleri yer alıyordu.

Pek çok kişi Imgur’un 2015 yılında neden erişim engeli yediğini bilmese de; aslında bu olayın ardında mantıklı bir sebep yatıyordu. Tabii 5 sene erişime kapalı halde durmasının ne kadar mantıklı olduğu tartışılır. Dönemin terör olayları fazlaca artmış olduğundan, Savcı Mehmet Selim Kiraz’ın kimi yasaklı görüntüleri sitede yayılmıştı. Muhtemelen bunun önüne geçemeyen hükûmet, deva olarak siteye erişim engeli getirmekte bulmuştu. 5 yılın akabinde, 2020’nin Şubat ayında tekrardan erişilebilir pozisyona gelmişti. 

Dropbox, Google Drive, OneDrive, GitHub, WordPress, Blogger ve Blogspot alakasız görünen siteler bile bu pürüzden bir şekilde nasibini alanlar arasında.

WordPress’in engel yeme nedeni Adnan Oktar iken, Blogspot’un nedeni ise Süper Lig’i kaçak yayınlamasıydı. GitHub, Google Drive, OneDrive ve Dropbox’ın erişim engeli yemelerinin nedeni ise 2016 döneminin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Berat Albayrak’ın e-posta görüntülerinin bu mecralarda paylaşılmasıydı. Bu pürüzler başkalarına göre daha kısa sürse de, kullanıcılarını bir epey kızdırmıştı. 

Zaman zaman hepsine birincil olarak şahit olduklarımızın yanında, araştırırken bizleri çok şaşırtan siteler olmadı da değil. Tabii bu siteler yalnızca bu kadarla sınırlı değil, Türkiye’de 2021 verilerine göre 574 binden fazla alan ismi ve web sitesi engellenmiş! Burası Türkiye olduğundan çok da garipseyemedik, “Ne çektirdin bize be TC” diyip sözü size bırakıyoruz. Bu bahis hakkında yorum ve fikirlerinizi bizlerle paylaşmayı unutmayın!