İnternet Sitelerinin Hepimizi Manipüle Etmek İçin Yaptığı Türlü Türlü Uyanıklar: “Karanlık Kalıplar” Nedir ve Neyi Amaçlıyor?

Neredeyse her gün markalar ve siteler tarafından yüzlerce e-posta alırız. Lakin abonelikten çıkmak istediğimizde niyeyse o tuşu bir türlü bulamayız değil mi? İşte sitelerin istediği de tam olarak bu.

Hiç etik olmayan bu durum, günümüzün en büyük internet mecralarında bile bulunur. Üstelik yalnızca e-postalarımıza özel bir şey de değil, arayüz sahteciliği çabucak hemen her sitede bulunur.

Instagram gibi sosyal medya platformlarında sıkça bu kalıplarla karşılaşırız.

Son devirlerde Instagram, giriş yapmanız hâlinde önünüze birden bir seçenek çıkarıyor. Daha iyi bir reklam deneyimi sağlayabilmek için reklamların kişiselleştirilip kişiselleştirilmemesi sorusunu pek çoğumuzun önüne sunmuştu.

Ancak bu seçeneklere baktığınızda “Reklamları daha az kişiselleştir.” seçeneği daha koyu tonda iken “Reklamları kişiselleştir.” daha parlak mavi bir tondadır. 

Instagram, size aslında seçenek sunmuş gösterse de kullanıcılarını kendi isteği doğrultusunda yönlendirmekte. Bu da pek çok insanın mavi butona tıklaması demek.

Ancak bu seçeneğin aslında açılımı şu şekilde: Biz sizin telefondaki hareketlerinizi izleyeceğiz, hangi ürünlere hangi görüntülere baktığınıza göre önünüze reklam çıkaracağız. Şu Anda açıklayınca pek de günahsız gelmedi değil mi?

Günlük hayatta karşılaştığımız en sık örneği bu olabilir: Bir fotoğrafı ya da reklamı kapatmak istediğimizde “x” butonuna bir türlü basamamamız da bu kalıba girer.

Özellikle telefon ekranlarında sıkça karşımıza çıkan bu can sıkıcı durum, tahmin edilebileceği sizlerin o reklama tıklamanız isteniyor. Ayrıyeten reklamların sağ alt köşesine iliştirilen “Reklamı geç” butonu ise her zamansahte oluyor.

Sırf iki tık daha fazla almak için kullanıcıları canından bezdiren bu durum, pek çok kişi tarafından hiç güzel karşılanmamakta.

Peki karanlık kalıpların arkasında ne var? Siteler neden bu türlü bir yola başvuruyorlar?

Daha önce de bahsetmiştik, bu dizaynlar tamamen sizleri manipüle etmek için var. Örneğin, bir siteye kayıt olmanız çok kolaydır fakat hesabınızı silmek istediğinizde o tuşu bir türlü bulamazsınız. Zira site, sizi daha çok tutmak istiyor. Gayesi, aradığınız butonu size unutturmak ve hesabınızı silmemeniz.

Bunun en büyük örneklerine Google’da “Amazon/Twitter/Facebook/Instagram vb. hesabımı nasıl silebilirim?” aramasıyla ulaşabilirsiniz. Zira siteler, hesap silme butonunu olabildiğince saklamakta. Hâliyle bu da günümüzde neden bu kadar çok bu tarz soruların internette dolaştığını açıklar nitelikte.

Bir diğer maksatları ise sizlere zorla para ödetmek. Evet, zorla!

Tıpkı çarşıda küçük esnafların kendi dükkânlarına sizi çekmeye çalışmasıi siteler de bunu teknolojiyi kullanarak yaparlar. İşinizi hallettiğinizi düşünürsünüz, tam kaydedip indirmek istersiniz ki bir de ne göresiniz? Yılda yalnızca 100 dolara bu hizmeti kullanabildiğinizi söylerler. Sudan ucuz, değil mi?

Örneğin üstte gördüğünüz görselde, seçilmediği hâlde sepete ekleme yapıldığı açıkça görülebiliyor. Biraz dalgın bir anınıza denk geldiğini düşünün, tahminen de bir daha kullanmayacağınız bir site için yıllık abonelik almış olabilirdiniz.

Veya bedelsiz deneme sürümü sunarlar fakat kart bilgilerinizi sizden alırlar. Tekrardan ödeme günü geldiğinde deneme sürümünüzün bittiğine dair herhangi bir e-posta ya da SMS alamazsınız zira gayeleri tabii ki sizden para alabilmek.

Aslında bu legal bir dolandırıcılık sistemi gibi duruyor. Şayet bir deneme sürümü aldıysanız siz en iyisi mi kendinize bir hatırlatıcı ekleyin yoksa bu sıkıntıdan siz de muzdarip olabilirsiniz.

Bazı X (Twitter) kullanıcıları ise bu bahisten çokça yakındı.

“Bu çok kötü…”

“Bize diğer seçenek sunulmamasına çok sevindim!! ‘Hayır, teşekkürler’ seçeneği nerede?” 

“Ayrıca abonelikten çık butonu da çalışmıyor, kelimenin tam anlamıyla kullanıcıyı tıklanabilir bir temas olduğu konusunda kandırmak için mavi renkli sıradan bir metin var. Bu da bir karanlık kalıptır.”

Bu husus özelinde Amerika Birleşik Devletleri’ne bağlı Kaliforniya ve Kolorado eyaletleri, kanunlarında değişikliğe gidildi.

Yasaklanan karanlık kalıplar arasında yer alanlar: Kullanıcıları birden fazla ekrana tıklamaya zorlamak, uzun saklılık siyasetleri arasında gezinmek zorunda bırakmak, kullanıcıları vazgeçmemeye teşvik etmek ya da baş karıştırıcı bir lisan kullanmak.

Kanuna göre artık web siteleri şayet kuralları ihlal ederse 7500 dolara kadar para cezasına çarptırılabilecek. Kolorado eyaletinde ise bu miktar 20.000 dolara kadar çıkıyor. Diğer ABD eyaletlerinde de bu kanunların gelmesi beklenmekte.

Günümüzde Türkiye’de de bu sistem beşere bıkkınlık verecek düzeyde kullanılmakta, Türkiye’ye de bu türlü bir kanun getirilse kötü olmaz diye düşünüyoruz. Sizler de daha önce bu manipülasyon formülüyle karşılaştınız mı? Yorumlarda niyetlerinizi okumak için bekliyor olacağız!