Epstein-Barr virüsü: İnsanların yüzde 95’inde var ve ölümcül olabiliyor

Epstein-Barr Virüsünü (EBV) daha önce hiç duydunuz mu? garip bir şekilde, bu virüs insan popülasyonunda hayli yaygın ve yaklaşık yüzde 95’imize bulaştığı tahmin ediliyor. Fakat çoğu insan bu hastalığa sahip olduğunu asla fark etmiyor.

Yine de, şayet bu hastalık kendini göstermeye karar verirse, mononükleoz (bazen glandüler ateş olarak da adlandırılır), multipl skleroz ve kimi kanserler gibi kimi epeyce kötü hastalıklarla ilişkilendiriliyor. Ne yazık ki şimdi mevcut bir aşısı ya da tedavisi bulunmuyor. Lakin bu durum yakında değişebilir. Yeni araştırmalar virüsün kimi zayıf noktalarını ortaya çıkardı ve hedefe yönelik tedavinin mümkün olabileceğini gösterdi.

Bu kadar yaygın olmasına ve tesirlerinin çok önemli olabilmesine karşın EBV, lakin 1964 yılında, kısa bir süre önce 102 yaşında hayatını kaybeden Dr. Anthony Epstein ve o sırada doktora öğrencisi olan Yvonne Barr tarafından keşfedildi. Daha önce kansere neden olan hiçbir virüs tanımlanmadığı için EBV, bulunduğu sırada tam manasıyla çığır açıcı bir keşif oldu. O vakitten beri, artık çok tesirli bir aşı geliştirilmiş olan insan papilloma virüsü (HPV) gibi öbür virüslerin de olduğunu öğrendik. Fakat EBV için hala tesirli bir tedavi bulunamadı.

EBV aşısı için dev adım

Yeni bir çalışma sayesinde bu durum değişmek üzere olabilir. ABD Ulusal Alerji ve Bulaşıcı Hastalıklar Enstitüsü’ndeki (NIAID) araştırmacılar, EBV’nin bir çeşit beyaz kan hücresi olan B hücrelerini enfekte etmek için kullandığı gp42 isimli bir proteini incelediler. Bu protein, bir kişinin hayatının geri kalanı boyunca virüsün hayli mutlu bir şekilde içinde kalabileceği bir tıp beyaz kan hücresi.

Ekip, gp42’yi hedef alan A10 ve 4C12 ismi verilen iki monoklonal antikor geliştirdi. Bu çalışmanın maksadı, proteinin B hücrelerine bağlanmasını ya da onlarla kaynaşmasını durdurmak, böylelikle en başta virüsün proteine girmesini engellemek.

X-ışını kristalografisi, iki antikorun gp42 proteini üzerindeki iki farklı bölge ile etkileşime girdiğini gösterdi. Ekip, bunun EBV enfeksiyonunu nasıl etkileyebileceğini araştırmak için A10, 4C12 ve diğer kimi antikorları kullanarak fareler üzerinde deneyler gerçekleştirdi. Bu deneylerde en öne çıkan A10 oldu ve enfeksiyonu neredeyse tamamen engellerken, tedavinin uygulandığı farelerin hiçbirinde EBV ile alakalı kanserlerden biri olan lenfoma gelişmedi.

Sonuçlar şimdilik farelerle sınırlı olsa da hayli umut verici gözüküyor. Daha fazla araştırma insanlarda da benzer bir tesir gösterirse, A10 şimdi EBV ile enfekte olmamış bireyler için umut verici bir önleyici seçenek olabilir. Ayrıyeten, örneğin hastalık ya da organ nakli ameliyatı nedeniyle bağışıklık sistemi zayıflamış şahıslar için de durumu değiştirebilir. Bu bireyler bilhassa EBV’nin neden olduğu, hatta ölümcül olabilen önemli hastalık riski altındadır.

Bilim insanları, gp42 proteinindeki zayıf noktaları belirledikten sonra bu bölgelerden birine ya da her ikisine karşı antikor üreten aşılar tasarlamaya devam edebilir ve insan bağışıklık sistemine bu her yerde bulunan tehdide karşı kendi cevabını oluşturma şansı verebilir.

Çalışma Immunity mecmuasında yayınlandı.