Bilim insanları, karşınızdakinin palavra söylediğini anlamanızı sağlayacak yeni bir usul buldu

Yeni bir araştırma, soruşturmacıların yalancıları belirlemesine yardımcı olacak kolay bir prosedür öneriyor: Bir şüpheliden, sorgulama sırasında ek bir görev yapmasını isterseniz doğru söyleyip söylemediğini daha doğru bir şekilde anlamanız kolaylaşacaktır.

Evvelki araştırmalar, doğru olmayan ve aldatıcı cümleler kurmanın beyni zorlayarak, yalnızca doğruyu söylemekten çok daha fazla bilişsel enerji gerektirdiğini gösteriyordu. Araştırmacılar, bir bireye palavra söylerken yapması için ikinci bir görev vermenin kıssalar üretmek için gereken bilişsel çabayı toplamakta zorlanmalarına yol açacağını, bu yüzden de palavralarının daha kolay fark edilebilir olacağına inanıyorlar.

Portsmouth Üniversitesi Psikoloji Kısmı’ndan çalışma yazarı Profesör Aldert Vrij yaptığı açıklamada “son 15 yılda palavra söyleyenleri zekice alt ederek palavraların tespit edilebileceğini fark ettik. Bunun yalancıların dikkatlerini bir açıklama geliştirmek ile ikincil bir görev arasında bölmeye zorlayarak yapabiliyoruz” dedi.

Açıklama şöyle devam ediyor: “Araştırmamız, palavra söyleyenlere ne söyleyeceklerini düşünmeleri için iyi bir imkan verildiği sürece doğruların ve palavraların eşit derecede makul görünebileceğini gösterdi. Düşünme fırsatı azaldığında, gerçekler ekseriyetle palavralardan daha makul geliyor. Deneyimizde, bilhassa görüşülen bireylerin ikincil bir görevi yerine getirmeleri gerektiğinde ve bu misyonun çok önemli olduğu söylendiğinde, palavralar kulağa gerçeklerden daha az inandırıcı geliyor.”

Bu görü, İngiltere’deki Portsmouth Üniversitesi’nden psikologlar tarafından bu yılın başlarında Uluslararası Psikoloji ve Davranış Tahlili Mecmuası’nda bildirilen bir araştırmadan geliyor.

Ekip, öncelikle COVID pasaportları ve göçmenlikten Brexit ve Boris Johnson’a kadar haberlerde yer alan çeşitli tartışmalı bahislerde destek ya da muhalefet düzeylerinin sorulduğu 164 kişiyi bu deney için bir araya getirdi. Katılımcılar daha sonra doğru söyleyenler ya da yalancılar olarak, rollerini oynamak için rastgele dağıtıldı. Hususlardan üçü hakkında soru sorulduğunda, doğru söyleyenler bir bahisteki gerçek hislerini bildirirken, yalancılar fikirleri hakkında yanlış bilgi verdiler.

Araştırmacılar daha sonra kimin doğruyu söylediğini ve kimin palavra söylediğini tahmin etmek zorunda kaldı. İştirakçilere ek bir teşvik vermek için, araştırmacıları konumlarına başarılı bir şekilde ikna ederlerse nakit ödül kazanma bahtına sahip oldukları söylendi. İştirakçilerin üçte ikisinden görüşme sırasında bir otomobil kayıt numarasını da hatırlamaları istendi. Bu kümenin yarısına ayrıyeten bu vazifenin bilhassa çok önemli olduğu söylendi.

Genel olarak bakıldığında, sonuçlar, bilhassa yalancılara ikincil bir görev verildiğinde ve bunun çok önemli olduğu söylendiğinde, öykülerinin doğru söyleyenlerin öykülerinden daha az inandırıcı ve daha az anlaşılır olarak algılandığını gösterdi.

Profesör Vrij, “Sonuçların modeli, bir sorguda ikincil misyonların tanıtılmasının palavra tespitini kolaylaştırabileceğini, lakin buna aynı misyonların titiz bir şekilde sunulması gerektiğini gösteriyor” dedi ve ekledi: “Görünüşe göre ikincil bir görev, fakat yalancılar onu ihmal etmezse tesirli oluyor. Bu, görüşmecilere bu deneyde gösterildiği gibi ikincil misyonun çok önemli olduğunu söyleyerek yahut ihmal edilemeyecek ikincil bir görev ekleyerek başarılabilir (bir objeyi kavramak, bir objeyi havada tutmak ya da bir otomobil simülatörünü sürmek aynıi). Bu kriterleri karşılamayan ikincil vazifelerin palavra tespitini kolaylaştırması mümkün değildir.“