TIR yahut Otobüslerin Ön ve Arka Jantları Neden Farklı?

Özellikle de şehirlerarası seyahatler sırasında çok fazla otobüs ve kamyon görürüz. Her biri yük ya da yolcu taşıyan bu devasa araçlar, zaman zaman modifiye de edilirler ve beğensek de beğenmesek de ışıl ışıl görünüşlerinden gözümüzü alamayız. Şu Anda sizlere, otobüs ve kamyonlardaki (ya da TIR) daha önce hepimizin gördüğü fakat nedenini hiç düşünmediği bir farklılıktan bahsedeceğiz.

Hiç dikkat ettiniz mi? Kamyon ve otobüslerin ön tekerlerindeki jantlar dışa, arka tekerlerindeki jantlar ise içe doğru eğimlidir. Tamam da niçin? Gelin hep birlikte bugüne kadar pek çoğumuzun üzerine düşünmediği bu farklı farklılığı aydınlatalım.

Öncelikle otobüs ve TIR’ların nasıl göründüğünü bir hatırlayalım

Yukarıda, arkasında dorse olmayan bir TIR görüyorsunuz. Titiz bakarsanız; ön jantların dışbükey, arka jantların ise içbükey olduğunu görürsünüz. Şu Anda de bir otobüsün nasıl göründüğüne bakalım:

Yukarıdaki fotoğrafta ise otobüs görüyorsunuz. Marka ve üretim amaçladığı değişmiş olsa da ön ve arka jant yapısı aynı. Gelin bir de yük kamyonlarına bakalım.

Gördüğünüz gibi; araç tipi değişse de tasarım hiç değişmiyor. Pekala neden?

Kamyon ve otobüslerin jantları neden arabalardaki değil?

Bireysel tüketiciler olarak tercih ettiğimiz binek arabalar, dört tekerde de aynı şekilde jantlara sahiptirler. Üstteki fotoğrafta da bunun net bir örneğini görüyorsunuz. Fakat otobüs, kamyon ve TIR aynıi yük taşıma odaklı araçlarda durum farklı.

Aslına bakacak olursak araba, kamyon, TIR ya da otobüsün ön tekeri aynı yapıdadır. Jantlar, lastiği içeriye doğru meblağ. Aksa bağlanan tekerler, direksiyonun dönmesi ile araca istikamet verirler. Bugüne kadar yapılmış tüm mühendislik hesapları, araçlar için ideal jant-aks temas noktasının dış bükey olması gerektiğini ortaya koymuştur. Pekala arka tarafta ne oluyor da yük taşıma odaklı araşlarda içbükey jant görüyoruz?

Cevap, artta bulunan çift teker dizaynında gizli…

Yukarıdaki fotoğrafta da görebileceğiniz üzere; kamyon, kamyonet, TIR ve otobüs gibi araçların neredeyse hepsinde, çift arka teker bulunur. Bunun sebebi yük taşıma kapasitesidir. Şunu unutmayın; bir çekicide ne kadar çok aks ve ne kadar çok teker varsa, o çekicinin yük taşıma kapasitesi de o kadar artar. Çok büyük ve ağır yükleri taşıyan TIR’ların çok sayıda tekerle donatılmış olmasının sebebi de tam olarak budur.

Aslına bakacak olursak aradığımız sorunun karşılığı da tam olarak burada yatıyor. O denli ki TIR, kamyon ya da otobüslerde kullanılan çift tekerleri bir ortada tutmak gerekiyor. İşte tasarım farkının sebebi de tam olarak bu. Büyük araçlarda kullanılan çift tekerler, tek bir gövdeye bağlanıyor. Bundan kaynaklı olarak da birbirine tutunan içbükey jant tasarımı tercih ediliyor.

Yukarıdaki teknik çizim, aslında tüm sorunun karşılığını veriyor. Gördüğünüz aynıi; gerideki çift tekerin gövdeye bağlanabilmesi için birbirine bağlanmış içbükey jantların kullanılması gerekiyor. İkili jant sistemi sayesinde aracın gövdesine temelde tek bir jant bağlanmış lakin tasarım sayesinde yük ile birlikte gelen basınç iki tekere eşit şekilde paylaştırılmış oluyor.

O halde özetleyelim;

TIR, otobüs, kamyon gibi araçların ön tekerleri, sıklıkla karşılaştığımız binek arabalarla düzeneğe sahip. Lakin arka teker, tek yerine çift lastik takılabilmesi ve yük kapasitesinin artırılabilmesi için özel tasarım jantlara sahip. Dolayısı ile ön jantlar ile arka jantlar arasındaki temel fark, lastik sayısının zarurî kıldığı farklı tasarım ihtiyacından kaynaklanıyor diyebiliriz.