E-postalar Neden WhatsApp Mesajları Anında İletilmiyor?

Günümüzdehemen herkesin en az bir adet e-posta hesabı bulunuyor. En kolayından yola çıkarsak bir sosyal medya uygulamasına ya da bir internet sitesine kaydolmak için bile e-posta adresi gerekebiliyor. Bu stil işlerde daha sık kullanılan ve hayatımızda çok önemli yeri olan e-postanın, anlık mesaj uygulamalarında da olduğui temel fikrinde göndericinin iletilerini alıcıya göndermek yatıyor.

E-posta teknolojisinin temelinde anlık mesaj teknolojisinin fikriyle şey yatsa da nasıl oluyor da postalar anlık iletilere göre daha geç iletiliyor? Daha önce hiç bunun üzerinde düşünmüş müydünüz? Haydi hep birlikte e-posta mesajlarının, anlık bildirilere göre daha geç iletilmesindeki sebebine bakalım.

İlk olarak, postaneye mektup bırakmaya benzeyen e-postanın çalışma mantığını anlamak gerekiyor.

E-postanızı birine göndermeye çalıştığınızda, e-posta alıcıya ulaşmadan arka tarafta birçok teknik işlem yapılıyor. Bu süreçlere kısaca değinecek olursak; “e-posta gönder” düğmesine bastığınızda Gmail, Outlook ya da kullandığınız herhangi bir e-posta istemcisi ilk olarak giden sunucusuna bağlanıyor. Giden sunucu gönderenin bilgilerini doğruluyor ve mesajı göndermek üzere giden kuyuruğuna yerleştiriyor. Temas kurulduğunda karşı tarafın sunucusuna ileti gönderiliyor. Bu durumu kolay bir örnekle anlatmak gerekirse, postaneye gidip mektup bırakmaya veya kargo şubesine gidip kargo bırakmaya benzetebiliriz.

Sürecin devamında ise e-posta alıcı sunucuya ulaştığında alıcı sunucu e-posta adresini denetim ediyor, spam ve virüs denetimlerinde bulunuyor (Bu denetimler e-posta istemcisine göre değişir.) ve alıcının gelen kutusuna bırakıyor. Alıcı, posta kutusunu yenilediğindeyse istemci yeni bir şey var mı diye denetim ediyor ve iletiyi alıcının e-posta gelen kutusuna bırakıyor.

E-posta’nın çalışma mantığına baktık da anlık bildirinin mantığına bakmayalım mı?

Anlık mesajlaşmanın diğer iletişim cinslerinden farkı gerçek vakitli bir tabiata sahip olmasıdır. Günümüzde anlık iletileşme imkanı sağlayan; WhatsApp, Telegram, BİP hatta Twitter’in DM özelliği aynıi kullanıcıların tercihlerine göre kullanabileceği düzinelerce iletileşme uygulaması var. Bu iletileşme uygulamaları dünyanın dört bir yanından insanın her gün milyonlarca insanın birbireleriyle iletişim kurmasını sağlıyor. 

Bir iletileşme uygulamasını kullandığınızda karşıdaki bireyle aranızda direkt, yani yüz yüze bakıyormuş gibi bir ilişki oluşuyor. Uygulamanın merkezi sunucusu kimin çevrim içi olduğunu belirliyor, çevrim içi olan herkesin IP adresini sizin makinenize iletiyor. Bu sayede birine mesaj gönderdiğinizde merkezi sunucu doğrudan sizi alıcının makinesine bağlıyor ve akabinde gerçek vakitli olarak mesaj gönderilme imkanını sağlıyor. Bu yüzden “çevrim içi” olmanın olumlu ve olumsuz yanları bulunuyor.

Anlık iletileşme uygulamaları, gönderici ve alıcı uygulamayı kullandığı için süratli çalışıyor, aynı sunucuda işlendiği için e-postalara göre ortadaki sürat farkı burada başlamaya başlıyor.

Peki bu hız farkı nereden kaynaklanıyor? Biraz daha temelleri birleştirelim.

E-postaların alıcıya ulaşmasında dakikalar hatta saatler sürmesinin altında yatan en temel neden bir dizi sunucuyla çalışmak üzere tasarlanmış olmalarıdır. Anlık mesajların tersine, e-postalar alıcının gelen kutusuna düşmeden önce birkaç lokasyon arasında doluşmak zorundadır. E-posta depola ve ilet modeline göre çalışıyor, mesajlar alıcıya teslim edilene kadar sunucuda depolanıyor.

E-posta işleyişinin sunucu yedekleri gibi bir avantajı da vardır yani mesaj esnasında bir sunucu çökerse, mesaj yedek sunucuya gönderiliyor. E-posta teslim edilmezse sunucular birkaç sefer daha iletiyi gönderme denemesi yapar. Yani e-posta sistemi hiçbir zaman anında mesaj gönderecek şekilde tasarlanmamıştır. Tekrar de günümüzde e-posta altyapıları süratli mesaj alışverişi için ağır gelişmeler yaşadı lakin bu gelişmelere karşın tekrar de gecikmeler yaşanıyor.

Anlık iletileşme servisleriyse gerçek zamanlı olacak şekilde tasarlanmıştır, bu nedenle göndericinin mesajı alıcıya teslim edilmezse onu unutur ve yoluna devam eder. Anlık mesaj programları mesajı göndermek için e-posta servislerinin bilakis mesajı tekrardan göndermek için uğraşmazlar. Bu nedenle çoğu zaman  e-postalar anlık iletiler kadar süratli değildir.

Kaynaklar: Zoho, Science ABC, Ask Leo