Besin Alerjileri Dünya Genelinde Neden Artışta?

Siz değilseniz bile kesinlikle etrafınızda bir şeylere alerjisi olan bir eşiniz dostunuz olmuştur. Süte, yumurtaya, pek çok kuruyemişe hatta buğdaya bile alerjik olan bünyeler var. Üstelik bu saydıklarım, en yaygın alerjen besinlerin başında geliyor.

Alerjiyle ilgili en dikkat çeken mevzulardan biri ise alerjisi olan insan sayısının ve alerjiye neden olan besinlerin çeşitliliğinin daima artıyor oluşu. 

Hem ülkemizde hem de dünyada alerji oranı daima artıyor

Dünya genelinde alerjisi olan insanların nüfusa oranının geçtiğimiz yaklaşık 50 yılda iki katına çıktığına yönelik çalışmalar var; üstelik alerjisi olan insan sayısının bilinen sayının 3-4 katı olduğu düşünülüyor.

Türkiye’de de durum farklı değil. Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği Başkanı Prof. Dr. Bülent Şekerel, Türkiye’de alerji görülme sıklığının son 10 yılda iki kat arttığını söylüyor.

Konu üzerine pek çok farklı araştırma yürütülüyor ve neden eskisine göre daha fazla alerji sahibi olduğumuzu anlamaya çalışıyoruz. Fakat tek bir münasebete işaret etmek mümkün değil. Farklı araştırmalar, alerjilerle ilgili apayrı sebepleri ortaya çıkarıyor.

Kısaca alerjiyi anlayalım: nedir, neden olur?

Alerji testi yapılmış bir hasta

Alerji aslında bağışıklık sistemimizin ‘yanlış anlaması’ diyebiliriz. Diyelim ki süte alerjiniz var. Vücudunuza süt girdiğinde, bağışıklık sisteminiz sütü ziyanlı bir istilacı değerlendiriyor ve o denli tanımlıyor.

Ardından bu ‘istilacının’ bedene her girişinde bağışıklık sistemi süratli bir şekilde onu tanıyarak temelde ‘vücuttan atma çabası’ diyebileceğimiz kimi tepkilere neden oluyor. ama kimi durumlarda bu tepkilerin yanında alerjik şok olarak bilinen anafilaksi yaşanabiliyor. 

Anafilaksi anında bağışıklık sistemi apansız salgıladığı kimyasallarla bedende bir dizi değişikliğe neden oluyor. Tansiyon düşüyor, teneffüs yolları daralıyor ve aynı vakitte ciltte şişme, kızarıklık gibi tepkiler ortaya çıkıyor. Nefes almak güçleşiyor, bedende oksijen sirkülasyonu zorlaşıyor. Epey tehlikeli olan bu durum, vefatla sonuçlanabiliyor…

Alerjen bir besini tüketen şahıslarda daha yaygın olarak ciltte kızarıklık, şişlik, nefes alamama, hapşırma, burunda akıntı, ishal, bulantı, kusma, midede şişkinlik, hazımsızlık, gözlerde sulanma, ciltte egzama, kurdeşen, astım aynıi tesirler görülüyor.

Bu tesirler alerjenin bedene giriş yoluna göre şekillenebiliyor. Besin alerjileri daha ağır mide ve bağırsak meselelerine yol açarken polen alerjisi gibi alerjiler burun, göz ve boğazda daha tesirli oluyor.

En çok neye alerjimiz var?

Dünya genelinde en yaygın besin alerjileri şu şekilde;

• İnek sütü
• Yumurta
• Balık
• Yer fıstığı
• Kuruyemişler (fındık, ceviz, antep fıstığı, vb)
• Kabuklu deniz ürünleri
• Soya
• Buğday
• Bakliyatlar
• Susam

Esas sorumuza nihayet geldik: alerji neden artıyor?

Eldeki datalarla daima artışı tespit eden araştırmacılar da bu soruyu sorup çokça yanıt aramışlar tabii ki. Ne yazık ki ”sebebi %100 budur” diyebileceğimiz tek bir yanıt yok. 

araştırmalardan elde edilen sonuçlar kimi genel bilgilere ulaşmamızı sağlıyor. University College London’dan tıbbi mikrobiyoloji profesörü Graham Rook, besin alerjisinin sahiden de ‘tartışmasız bir şekilde’ arttığını; nedenlerinden birinin ise yeni ömür şeklimiz olduğunu söylüyor. Şehirli çağdaş insan, daha fazla alerjiye sahip… 

Şöyle ki, Rook’a göre eskisi aynıi tabiat ile iç içe olmayan insanlar olarak mikrobiyotamız değişiyor. Bu da vücudumuzun daha az mikroorganizmayla tanışabildiği, doğada olsa tanıyıp refleks geliştirebileceği pek çok mikroorganizmayı ise hiç tanımadığı manasına geliyor. 

Mikrobiyota ile alerji arasındaki irtibata dair bu durum kimi datalarla de destekleniyor. Örneğin sezeryan doğum ile dünyaya gelen bebeklerde alerji olağan doğumla dünyaya gelen bebeklerden daha sık görülüyor. Bu durumun ise bebeğin doğum kanalından çıkarken bedenine alacağı birtakım faydalı bakterilerle sezeryan sebebiyle hiç tanışmamış olmasına bağlanabileceği düşünülüyor.

Aynı şekilde antibiyotik kullanım ölçüsüyle alerji görülme oranları arasındaki bir temas da duruma işaret ediyor. Daha çok antibiyotik kullanan çocuklarda alerji oranları daha yüksek çıkıyor. Antibiyotik kullanımın bağırsaklardaki bakteri florasına zarar vererek faydalı bakterileri ortadan kaldırıyor. Esasen bu sebeplerle bilinçsiz antibiyotik kullanılmaması gerektiği sık sık söyleniyor…

Bir diğer münasebet olarak ise D vitamini üzerinde duruluyor. Giderek daha az dış yerde zaman geçiren ve D vitaminini daha az almaya başlayan modern insanın bağışıklık sisteminin bundan etkilenip alerjenlere daha açık hale gelmiş olabileceği görüşünü destekleyen birtakım araştırmalar var.

Ancak bu mevzuda da tek bir noktada fikir birliğine varılmış değil. Zira kimi araştırmalar ise doğum sonrası D vitamini oranının daha yüksek olduğu bebeklerde alerji oranlarının da arttığını gösteriyor. Uzmanlar, D vitamininin azının da fazlasının da alerji ile temaslı olabileceğini söylüyor.

Bilim insanları, ölümcül sonuçları dahi olabilen alerjilerin daha iyi anlaşılması gerektiğine dikkat çekiyor. Nedenlerine yönelik araştırmaların ise devam edeceği vurgulanıyor.

• Kaynaklar: Türkiye Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği, American Academy of Otolaryngic Allergy/Dr. Robert H. Oliver, Johns Hopkins Medicine, National Health Service UK, Scientific American, The Epidemiology of Food Allergy in the Küresel Context, Global Trends in Anaphylaxis Epidemiology and Clinical Implications, Natasha Allergy Research Foundation, BBC Future