1 Nisan latifeleri nereden çıktı? 1 Nisan nasıl oldu da şakaların ortada uçuştuğu bir gün haline geldi?

Dünya genelinde her yıl ortalığın çeşitli latifelerle dolduğunu gördüğümüz tarih, yani 1 Nisan, 2023 için de geldi çattı. Pekibu özel günün geçmişini ve nereden geldiğini hiç düşündünüz mü?

Aslına bakarsanız bu soru hayli eskilere dayanıyor. 1708 yılında İngiliz gazetesi Apollo da “1 Nisan’da latifeleri yapma geleneği nereden geliyor?” diye sorarken, kesin bir karşılık verememişti. Bu özel günün kesin kaynağı gizemini korusa da, geleneğin yüzyıllar boyunca sürdüğünü biliyoruz.

1 Nisan latifelerinin kaynağı olarak iki farklı öykü bulunuyor.

1582 yılında Fransa’daki genel takvim değişikliği

Bunların birincisi, 1582 yılında Fransa’daki genel takvim değişikliği. Bu kıssaya göre, 1563’te Trent Konsili, Katolik ulusların Jülyen takvimi yerine Gregoryen takvimini kullanmaları gerektiğine karar verdi. Fransa kralı 6. Charles, ülkesinin 1582 yılına kadar bu değişikliği uygulaması buyruğunu verdi lakin gün geldiğinde, birtakım vatandaşlar emre ahenk göstermedi. 1 Nisan, Jülyen takvimine göre yeni yılın başlangıcı.bazı bireyler ya değişiklikten haberleri olmadığından yahut bu değişikliği benimsemedikleri için 1 Nisan’da yeni yılı kutlamaya devam etti. Herkesin takvimi takip etmesini sağlamak için, kimileri, eski takvime uyanlara latifeler yapmaya başladı. 1 Nisan paskalya orucunun sonunu işaret ediyordu ve balık, bu gün için tanınan armağanlardan biriydi. Bu yüzden de eski takvimi takip edenlere sahte bir balık verilmesi eğlenceli bir latife gibi görülüyordu. Daha sonra bu, günümüzde de (özellikle daha küçük yaştaki öğrenciler arasında) birinin sırtına kağıt bir balık yapıştırma formundaki Fransız 1 Nisan latifesine dönüştü.

Fransa kralı 6. Charles

Bu öykü mümkün bir açıklama aynıi gözükse de, muhtemelen doğru değil. Zira bu güne yapılan ilk referans 1561 yılında, yani yirmi yılı aşkın bir süre öncesini işaret ediyor. Flaman muharrir Eduard De Dene‘nin Refereyn vp verzendekens dach / Twelck den eersten April te zyne plach şiirinde, 1 Nisan gününde saf hizmetkarını çeşitli geçersiz misyonlara gönderen bir asilzadeden bahsediliyor. Bu şiirin varlığı ve beraberinde verilen 1 Nisan’da kimseye inanmamanız gerektiği mesajı, şakaların o periyotta çoktan yaygınlaşmış ve bilinen bir şey olduğunu gösteriyor.

Antik Roma ve “hilaria” günleri

İkinci bir görüş ise, Antik Roma’ya kadar uzanıyor. O vakitlerde “hilaria” olarak isimlendirdikleri eğlenmeye adanmış günler vardı. İnsanların düğün günleri özel hilaria’lar ya da rablerin annesi Kibele’yi onurlandırmak için 25 Mart’ta 10 günlük bir şenliğin modülü olarak kutlanan Hilaria Matris Deûm halka açık hilaria’lar bulunurdu. Oruç, hadım etme, yas ve kırbaçlamayla geçen birkaç şenlik gününden sonra, hilaria, herkese ihtiyaç duyduğu eğlenceyi yaşama şansı verirdi.

Hilaria Matris Deûm’ün en büyük özelliği maskeli baloydu. Bu gün, hükümet yetkilileri de dahil olmak üzere, istediğiniz herkesi hiçbir ceza almadan taklit edebilirdiniz. Birtakım tarihçiler, bu günün orijinal 1 Nisan Latifesi günü olabileceğini öneriyor. Net bir delil olmadığı için bunun doğru olduğunu söylemek mümkün değil. Yılın vakti yaklaşık olarak doğru olsa da, biri gibi giyinerek onlarla dalga geçmek ile birine eşek latifesi yapmak arasında büyük bir fark olduğu kesin.

1900’lerin başında değişmeye başlayan 1 Nisan anlayışı

Ancak 1 Nisan günü ve latifeler, 1900’lerde büyük bir değişim geçirdi. Daha evvelki yüzyıllarda latifeler daha şahsî ölçekte, arkadaşlar arasında ya da sokaktaki yabancılara yapılıyor olsa da, 1900’lerin başlarında gazeteler 1 Nisan’da palavra haberler yayınlamaya başladı. Sonra bu akıma radyo da katıldı ve 1950’lerde, televizyon programları da bu cümbüşe dahil oldu. Günümüzde ise büyük şirketlerden tekil bireylere kadar pek çok varlık ve kişi, çoklukla internet üzerinde düzmece duyurular ile günü “kutluyor.”