2 bin yıl önce atılan mesaj: “Dersini al” diyerek fırlatmışlar

Antik dünyanın savaş meydanları, sadece kılıç seslerine değil, aynı zamanda düşmanı psikolojik olarak sarsmayı hedefleyen keskin bir mizaha da ev sahipliği yapıyordu. Arkeologların Taberiye Gölü yakınlarındaki antik Hippos (Sussita) kentinde yürüttüğü kazılar, iki bin yıl öncesinden günümüze ulaşan ve üzerinde “Dersini al” yazan kurşun bir sapan mermisini gün yüzüne çıkardı.

Haifa Üniversitesinden arkeolog Michael Eisenberg, Helenistik döneme ait bu tür mühimmatların bilindiğini ancak üzerinde doğrudan bu ifadeyi taşıyan bir örneğe dünyada ilk kez rastlandığını belirtiyor. Antik kent savunucularının surların üzerinden fırlattığı bu mermi, aslında o dönemin en etkili silahlarından biri. Limon şeklindeki kurşun parçasına, Grekçe “öğrenmek” kökünden gelen ve emir kipiyle “dersini al” anlamı taşıyan harfler özenle işlenmiş. Eisenberg, bu yazının basit bir not olmadığını, kenti savunanların düşmanla dalga geçtiği alaycı ve sert bir mesaj olduğunu vurguluyor. Savunmacılar, düşmana sadece fiziksel zarar vermekle kalmıyor, mermiyi bir tür “eğitici” araç gibi sunarak onlara kara mizahla karşılık veriyor.

Antik dönemin ölümcül silahı: Sapan

Büyük İskender’in halefleri tarafından kurulan ve daha sonra Romalılarca geliştirilen Decapolis birliğinin on şehrinden biri olan Hippos, stratejik konumu nedeniyle pek çok savaşa tanıklık etti. Sapanlar, o dönemde maliyeti düşük olmasına rağmen son derece etkili bir uzak mesafe silahı işlevi görüyordu. Usta bir sapan kullanıcısı, yaklaşık 300 metrelik bir mesafeden hedefi tam isabetle vurabiliyordu. Yaklaşık 45 gram ağırlığındaki bu kurşun mermilerin üretimi de oldukça pratikti; taş kalıplara dökülen erimiş kurşunla kısa sürede yüzlerce mühimmat hazırlanabiliyordu.

Bu mermiler sadece yazı değil, aynı zamanda güç verdiğine inanılan tanrı isimleri, askeri komutanların adları ya da akrep ve yıldırım gibi sembollerle de süsleniyordu. Hippos’ta bulunan bu mermi, 26 yıllık kazı süreci boyunca çıkarılan 69 kurşun sapan mermisinden sadece biri olsa da yazılı tek örnek olması onu eşsiz kılıyor. Bölgedeki diğer kazılarda daha önce “yakala” veya “tadına bak” gibi benzer alaycı ifadeler taşıyan mermiler de bulunmuştu.

Arkeologlar, merminin bulunduğu konumdan yola çıkarak bir savunmacının şehre giden yola hakim surların üzerinden bu atışı yaptığını düşünüyor. Merminin bir kenarındaki ağır hasar, hedefine oldukça sert bir şekilde çarptığını kanıtlıyor. Milattan önce 2. yüzyıla tarihlenen bu küçük ama etkili buluntu, savaşın sadece kaba kuvvetten ibaret olmadığını, binlerce yıl önce de psikolojik harbin ön planda olduğunu bir kez daha göstermesi açısından önemli.