2022 Dünya Kupası’ndaki Akılalmaz Olaylar

Türkiye bu sefer Dünya Kupası’nda olmasa da biz dahil tüm sporseverlerin gözü Katar’da düzenlenen 2022 Dünya Kupası maçlarında… Önümüzdeki 1 ay boyunca sürecek turnuva boyunca, internet kullanımının da tavan yapacağı düşünülüyor. 

Ancak 2022 Dünya Kupası’nın daha evvelki etkinliklerden ayrılan tuhaf bir tarafı da var. Düzenlenmeye başladığı 1930 yılından bugüne dünya kültürlerinin birbirleriyle kaynaştığı bu aktiflikte teknoloji, tahminen de ilk defa neyi nasıl konuştuğumuzu bu kadar etkiliyor. 

Katar’ın Dünya kupasına ev sahipliği yapacağı aslında 2010 yılından bugüne belirliydi:

Sadece 1 ay sürecek turnuva için Katar’da 12 yıldır, yaklaşık 5 milyon personelin çalışmasıyla 8 stadyum, sayısız otel ve binlerce etkinlik alanı inşaa edildi:

Hatta bu stadyumların sahip olduğu teknolojiler de merak konusu ama…

Stadyumlardaki soğutma sistemleri

…inşaatlar sırasında 6500’den fazla göçmen personel hayatını kaybetti:

Göçmen personel vefatları büyük tartışmaları, boykot hareketlerini beraberinde getirdi ve taraftarlar, Katar’daki aktifliğe gitmeme kararları almaya başladılar. Katar’da hayatını kaybeden göçmen çalışanların sayısı, ülkedeki büyükelçilikler aracılığıyla edilinilip The Guardian tarafından haberleştirilmiş ve Katar bu iddiaları reddetmişti. Akabinde kaza geçiren göçmen emekçilerin tazminat gibi haklara kavuşması için çalışmalar yapıldı.

Turnuva için 220 milyar dolar para harcayan lakin 3 milyon nüfusu olan Katar’ın stadyumları doldurmak için tek güvendiği mevzu ise turizmdi: 

Hamad Uluslararası Havalimanı, Doha-Katar @Christopher Pike/Bloomberg

Katar’daki oteller @ArabianBusiness

Sözde her ülkeden kitleler halinde turistler gelecek ve harcanan 220 milyar dolar misliyle geri kazanılacaktı.

O da olmadı ve savlara göre Katar, daha turnuva başlamadan her ülkeden gelecek belli sayıdaki taraflara günlük 250 riyal, yani 1300 TL ücret teklif etti:

Almanya taraftarları @Hassan Ammar/AP

Üstelik ülke başına seçilecek bu 1600 taraftarın tüm masrafları karşılanacaktı. Maaşlı taraftarlardan beklentiler de epey kolaydı: En az 2 hafta boyunca kalmak, turnuva ve ülke hakkında sosyal medyada olumlu paylaşımlar yapmak…

Hatta bir öbür teze göre her ülkenin formasını giyip marşını söyleyen aslen “Pakistanlı gündelikçi taraftarlar” ortaya çıkmaya başladı:

Sahte olduğu iddia edilen taraftarlar @MLS Buzz/Twitter

Katar’ın sınır komşusundan gelen bu insanlar için günde 10 dolar ücret ödendiği yazıldı.

Aslen Pakistanlıfakat türbinlerde Alman, İngiliz, Norveçli olan taraftarlar birden hortlayınca her şey fıkraya dönüştü, şöyle görüntüler görmeye başladık: 

Katar hükümetinin talebiyle FIFA, turnuvadan iki gün önce stadyumlarda alkol satışını yasakladı ve LGBT taraftarlara karşı tedbirler alındı. FIFA Başkanı yansılar karşısında da batılı ülkeleri suçladı:

FIFA Başkanı Gianni Infantino @GettyImages

“Eğer bu en büyük mesele ise ben istifa edip plaja yatmaya gidiyorum. Müslüman ülke olunca büyük bir sorun oluyor! Bu son dakika değişikliğinin sebebi, o ana kadar yapıp yapamayacağımızı görmekti” 

“Ben elbette Katarlı değilim, Arap değilim, Afrikalı değilim, gay değilim, engelli yahut göçmen personel değilim. ama onları anlıyorum zira yabancı bir ülkede, bir yabancı olarak ayrımcılığa uğramak ne demek biliyorum.”

“Eğer Avrupa bu göçmenlerin mukadderatını sahiden önemsiyorsa, Katar’ın yaptığı gibi tüzel yollar açarak, bu bireylerin Avrupa’ya çalışmaya gelmesinin önünü açar. Onlara bir gelecek ve biraz umut sağlar.”

Tirbünlerde alkol tüketmeye alışkın yabancı taraftarlar, ansızın gelen alkol yasağına karşı şöyle tahliller geliştirdiler:

Yasaklar alkolle sınırlı kalmadı elbette:

• Stat etrafındaki barlar, maçtan sonra 1 saat açık kalması kararlaştırıldı
• Toplum içinde flörtleşmek yasaklandı
• Amigo bayanlar omuzdan dize kadar örtülü kıyafetlerle mütevazı giyinmek zorunda
• Yüksek sesli müzik dinlemek ve küfür etmek yasak.
• Domuz eti tüketmek yasak.

Hal bu türlü olunca turistlerin çok önemli bir kısmı, baskılar ve yasaklar nedeniyle Dubai’deki otellerde kalmayı tercih etmeye başladı. Çünkü Dubai, daha esnek ve batı kültürüne uygun kurallara sahip bir Arap ülkesi. 

Bir yasak da direkt saha içine uygulandı: LGBT+ topluluğuna sembolik olarak destek verme manası taşıyan One Love kol bandının takılması yasaklandı, takan futbolcuya sarı kart verileceği açıklandı: 

Takım kaptanları tarafından klasik kol bandı yerine tercih edilen bu kol bandı, ilk olarak Hollanda tarafından kullanılmıştı. Akabinde pek çok Avrupa ülkesi tarafından desteklendi. Fakat FIFA Katar’da yasakladı bu bandı, hatta para cezası yanına bir de takana sarı kart cezası eklendi. Takım kaptanlarının kart görmemesi için ülkeler bu pazu bandından vazgeçmek zorunda kaldılar.

Tüm bu tartışmaların gölgesinde gerçekleştirilen turnuva açılış seramonisinde kılıçlar konuşunca dünya, kültürlerin kaynaştığı bu aktifliğe biraz kuşkuyla yaklaşmaya başladı:

@FIFA

Tabii ki ellerinde kılıçlarla sahnede dolaşan bir tabur erkeğin bu gösterisi, ülke kültürünün bir yansımasıydı. Elbette o an kimse zarar görmedi. Lakin bu kültürel göstergelerin, yapılırken 6500 personelin hayatını kaybettiği stadyumlardan birinde sergilenmesi kutupları keskinleştiriyordu.

İklim, imkan eşitsizliği, açlık ve gelir adaletsizliği benzeri sıkıntılara parmak bastığı aktivist kimliğiyle tanınan ünlü oyuncu Morgan Freeman da açılışta konuştu: 

İşçi ölümlerinin gerçekleştiği bir tertibe katılması sebebiyle topa tutuldu Morgan Freeman. Çoğu insan, kendisinden yaşananlara tepki göstermesini bekledi. Sosyal medyada çokça paylaşılan “İnsanlık, Afrikalı bir anne çocuğuna ‘Tabağındaki yemek bitecek’ diye bağırdığında kurtulacak.” söylediği söz falan da hatırlatıldı tabii. Lakin Freeman yalnızca işini yaptı.

Ayrıca Freeman, Katar’ın tanınan YouTuber’ı Ghanim al-Muftah ile insan hakları ve birliktelik iletileriyle dolu bir konuşma da yaptı. al-Muftah bu sırada Kur’an okudu, akabinde ikili Michalengelo’nun Adam’in Yaradılışı tablosunun bir versiyonunu canlandırdı:

@FIFA

Bu ortada bilmeyenler için Morgan Freeman, ilk defa sembolik bir şekilde “yaratıcı” rolünü üstlenmiyor. Kendisi pek çok dini motif ve hiciv içeren 2003 yapımı Bruce Almighty (Aman Tanrım) sinemasında İlah karakteriyle beyaz perdeye çıkmıştı.

Bir de bedevi entarili maskot çıktı tabii ortaya…

Casper’ın Orta Doğu esintileri taşıyan bir versiyonuydi. Katar’ın bu aktiflikle batı ülkelerin hakimiyetinde olan tanınan kültürü yapıbozuma uğratma eforunun bir eseriydi bu maskot da… Tabii evvelki Dünya Kupası maskotlarından çok daha sempatik ve iyi bir dizayna sahip olduğunu söylemek mümkün.

Ronaldo ve Messi’nin olay yaratan fotoğrafı da ilk bakışta belli olmasa da Dünya Kupası göndermesine sahipti:

Ronaldo ve Messi’ni anda paylaştığı fotoğraf

İkilinin üzerine satranç oynadığı Louis Vuitton çantası, aslında Dünya Kupası’nın taşındığı çantanın ta kendisi. Üzerinde oynanan satranç oyunu da aslında nitekim oynanmış ve berabere bitmiş bir oyun. Daha fazla ayrıntısı aşağıdaki içeriğimizde bulabilirsiniz:

İngiltere – İran maçının başında İranlı futbolcular, ülkelerindeki protestoya destek verme gayesiyle milli marşlarını okumadılar:

Ülke yönetimi başı açık gezdiği için gözaltına alınan ve bu sırada baskıcı rejim polisi tarafından 16 Eylül 2022 tarihinde öldürüldüğü söylenen Masha Amini’nin cinayetinden sorumlu tutuluyor. Furbolcular da Amini olayından sonra sokağa dökülen halka destek vermek maksadıyla mevcut rejime ait milli marşı okumayarak tepki gösterdiler.

Taraftarlar da değişik olaylar yaşamaya başladılar. Güvenlik vazifelileri, maç izlemeye gelen futbol yazarı Grant Wahl’dan üzerindeki tişörtü değiştirmesini istemişler, sebebi de gökkuşağı desenli olması:

“Güvenlik vazifelisi ABD-Galler maçı için geldiğim stadyuma beni almadı. “

Grant’ın bu paylaşımına Katar’ın tanınmış bilim insanlarından Dr. Nayef Bin Nahar da şöyle cevap verdi:

“Bir Katarlı olarak gurur duyuyorum. Batılılar kıymetlerinin kozmik olmadığını ne zaman anlayacak bilmiyorum. Eşit derecede hürmet gösterilmesi gereken farklı pahalara sahip öteki kültürler de vardır. Unutmayalım ki Batı insanlığın sözcüsü değildir.”

Kültürel birliktelik sembolü olan bir aktifliğin kültürel çatışmaya dönüştüğünü gösteren bu son olayla birlikte görüyoruz ki Katar, aslında sahip olduğu bedelleri batılı ülkelere göstermeye çalışıyor. 

Görünen o ki etkinlik boyunca futbol dışında daha pek çok olayı tartışacağız. 2022 Dünya Kupası hakkında daha fazla içeriğimize göz atmayı unutmayın, niyetlerinizi yorumlar kısmına bekliyoruz: