Hayvan Dışkısı Yerine İnsan Dışkısını Gübre Olarak Kullansak Yemeklerimize Olumlu Bir Katkısı Olur mu?

Genel itibarıyla gübre, kuşların ve otçulların dışkısıdır ve hatta amonyak açısından epey varlıklı olan yarasaların dışkıları bile gübre olarak kullanılabilir. Aslında bahis bizim dışkılarımız olduğunda da ön yargımızı kırıp bu fikre bir nebze sıcak bakabiliriz.

Peki insan dışkılarının, çiftlik gübresine dönüşümü nasıl bir seyahate sahip?

Öncelikle insan atıklarını geri dönüştürme fikrinin, sahiden mantıklı olup olmadığını irdeleyelim.

2030 yılında dünya nüfusunun aşağı yukarı 8,5 milyara ulaşacağı öngörüldüğünde nüfustaki bu süratli artışın, süratli kentleşmeyi de beraberinde getireceği fikri ortaya çıkar. Ayrıyeten bu durum, kentsel ve yarı kırsal alanlarda insan atıklarının bertaraf edilmesinde çeşitli zorlukları da beraberinde getirir.

Öte yandan süratli nüfus artışı, vakitte nüfusu destekleyecek kâfi besinin sağlanması için gıda üretiminin de artması gerektiği manasına gelir.

Peki insan dışkısında neler var?

İdrar ve dışkı, atık eserler olarak kabul edilir lakin şaşırtan bir şekilde, toprağı besleyecek besinleri içinde barındırır. Şöyle ki insan idrarı; %90 su, %14-18 nitrojen, %13 karbon, %3,7 fosfor ve potasyum içerir. 

Böbreklerin süzme sürecini gerçekleştirerek kandan çıkardığı bir atık olan üre ise idrardaki organik bileşenlerin %50’sini oluşturur ve nitrojenin %85’i ürede sabittir. Geriye kalan %5 nitrojen, toplam amonyaktır.

Üre, idrar çıkışından çabucak sonra bakteriler tarafından hidrolize edilir ve bikarbonat ve karbonata dönüştürülür. Nitrojenin %90’ı ise amonyak olarak kalır.

Bunun yanında dışkı %75 su, %25 katı madde içerir.

Bunlar arasında %50 karbon, %5-7 nitrojen, %3-4 fosfor ve %1-2 potasyum vardır. Ayrıyeten idrar ve dışkı, magnezyum ve selenyum mikro besinleri de içerir. Aslında bu besinlerin tümü, mahsul yetiştirmek için geri dönüşüm noktasında epeyce tesirlidir.

Örneğin bir çalışmada 520 kilogramlık insan dışkısının; 7,5 kilogram fosfor, nitrojen, potasyum ve 250 kilogram tahıl üretimine imkan sağlayan mikro besinleri üretebildiği öngörülür. Bu da 1 yılda 1 şahsa yetebilecek besin manasına gelir.

Öte yandan insan dışkısı; ağır metaller, çeşitli ilaçlar, patojenler ve sentetik hormonlar da içerir. E hâl bu türlü olunca insan atıklarını tarlalarda ya da bahçelerde kullanmadan önce arıtmamız gerekir.

İnsan dışkısını gübreye dönüştürme fikri, aslında yeni değildir.

Bu gübreler 9. yüzyıldan beri ziraî hedeflerle kullanılır ve bilhassa Çin ve Japonya aynıi ülkeler de 16. yüzyıldan beri bu dönüşüm fikrinden yararlanır. Ayrıyeten 18. yüzyılda Japonya’da insan atıkları, çiftliklerde gübre olarak kullanıldığından hayli kıymetliydi.

Bu sebeple ağır nüfuslu kentlerden gelen insan dışkıları, tarım alanlarına taşınırdı ve hatta dışkıları gübre olarak kullanmak için satın almaya gücü yetmeyen çiftçiler, bu dışkıları gönül rahatlığıyla çalardı.

19. yüzyıla gelindiğinde ise Avrupalı çiftçiler, insan gübrelerini bir süre kullandı ama daha sonra sentetik gübreye geçiş yaptı. Lakin Güneydoğu Asya, Afrika, Çin ve Latin Amerika gibi birtakım küçük çiftçiler, insan dışkısını gübre olarak kullanmaya hâlâ devam etmekte.

fakat insan dışkısının gübre olarak kullanılmasının faydalarının yanı sıra insanlar ve kimi çiftçiler, sosyo-kültürel tabulardan ötürü zaman zaman bu fikre sıcak bakmayabilir. 

Bu tabular ise ekseriyetle dışkının kötü kokusu, görsel iticilik ve çeşitli hastalıklar kapma riskidir. Örneğin Gana’da 400 çiftçiyle yapılan bir ankette; kişilerin %87’si insan dışkısına, elle ya da öbür şekilde temas edilmesinin sağlık riski oluşturduğu sonucuna vardı fakat dışkıların, mahsuller için verimli olduğunda da hemfikirdiler.

Ayrıca Almanya’daki araştırmacılar, ikisi insan idrarından biri insan dışkısından olmak üzere üç tıp lahana yetiştirdiler ve bunların randımanını, organik bir gübre ile karşılaştırdılar.

İdrar bazlı gübrelerden elde edilen randıman ticari gübreye kıyasla daha yüksekken; dışkıyla gübrelenen mahsül, ticari gübreye göre %20-30 daha düşüktü. Öte yandan dışkı bazlı gübre, toprağın karbon içeriğini güzelleştirmişti. 

Daha da kıymetlisi; araştırmacılar insan dışkısını kauçuk katkı hususları, ağrı kesiciler, hormonlar ve böcek kovuculari kimyasallar açısından test ederek bu gübrelerin güvenliğini değerlendirmeye çalıştılar. fakat bu çalışmalar %93 oranında bir sonuca ulaşamadı.

Sonuç olarak çiftçiler, işletme maliyetlerini azaltma ve toprağın besin değerini artırma noktasında insan dışkısını kullanmanın avantajlarının farkındadır.

Ancak değindiğimiz birtakım vakitler sosyal tabular ve tüketicinin kabulüyle ilgili tasalar sebebiyle, insan dışkısını kullanmakta tereddütler vardır. Bu tereddütleri ortadan kaldırmak için ise insan atıklarını arıtma noktasındaki teknolojiler ve bu sürecin insan sağlığı noktasındaki riskler daha detaylı şekilde araştırılabilir. 

İlginizi çekebilecek diğer içeriklerimiz: