Aslında hiçbir zaman var olmayan ikonik gezegen: Vulcan ile tanışın

Gökbilimci ve matematikçi Urbain Le Verrier, 1846 yılında daha önce insanlar tarafından görülmemiş bir gezegenin yerini bulmaya çalıştı.

Uranüs, Newton’un yerçekimi teorisinin öngördüğünden farklı bir hareket sergiliyordu. Farklılıklar küçük olmasına karşın, Uranüs’ün gözlemlenen yörüngesi ile Newton fiziğinin onun yörüngesini tahmin etme biçimi arasında bir fark vardı. Temmuz ayında Le Verrier, farkın Uranüs’ün ötesinde öbür bir gezegenle açıklanabileceğini öne sürdü ve daha önce bilinmeyen bu cismin yörüngesine ilişkin kestirimlerde bulundu.

Önce bir matematikçi, sonra da bir gökbilimci olarak, matematik hesaplamalarıyla bulduğu bu objeyi artık teleskopla bulmakla ilgilenmiyordu ve onu arama görevi Alman gökbilimci Johann Gottfried Galle’ye düştü. 23 Eylül 1846’da Galle, Le Verrier’in gezegenin bulunması gerektiğini tahmin ettiği noktayı inceledi ve bu noktadan yalnızca 1 derece uzakta Neptün gezegeninin yer aldığını buldu.

Yeni hedef: Merkür

Newton’un maddelerini kullanarak yeni bir gezegen keşfeden Le Verrier, daha sonra Merkür’ü incelemeye başladı. Güneş’e çok yakın olan Merkür, Güneş Sistemimizde gözlemlenmesi en zor gezegen (eğer çok uzaklarda olabileceği tahmin edilen dokuzuncu gezegen, Gezegen X’i saymazsak) olarak dikkat çekiyor. Le Verrier, Newton fiziğini kullanarak Merkür’ün yörüngesini çizme sorumluluğunu üstlendi.

Ancak bu çalışmasında pek başarılı olamadı. Çokça uğraşmasına karşın Merkür’ün garip yörüngesi için bariz bir açıklama bulunmuyordu. Newton’un teorisine göre, gezegenlerin Güneş etrafında eliptik yörüngelerde hareket etmesi gerekiyor, lakin müşahedeler Merkür’ün yörüngesinin bilinen diğer gezegenlerin uyguladığı yerçekimi ile açıklanabilecek olandan daha fazla yalpaladığını gösteriyordu.

Bu yüzden, Uranüs’te olduğu, bu yörünge farkının da öteki bir gezegenin Merkür’ün yolunu değiştirmesinden kaynaklandığına inanıyordu. Sonunda bu teorik gezegene Roma ateş rabbinin onuruna Vulcan ismini verdi.

Vulcan gezegeni için arayış başlıyor

Çok geçmeden gökbilimciler bu gezegene ilişkin müşahedeleri bildirmeye başladılar. Bunların birincisi 26 Mart 1859’da, amatör bir gökbilimci olarak tanımlanabilecek Edmond Modeste tarafından yapıldı. Modeste, dokuz ay sonra Le Verrier’in çalışmasıyla ilgili bir makale gördükten sonra Le Verrier’i uyardı. Le Verrier, Modeste’nin müşahedelerine dayanarak, yılda iki ila dört kere geçiş yapacağına inandığı gezegenin varsayımı yörüngesini hesapladı.

Diğer pek çok gökbilimci de Vulcan’ı gözlemlediklerini bildirdiler, lakin bunlar güneş lekeleri, bilinen gezegenler ve yakındaki yıldızların gözlemleriyle açıklanabilirdi. Le Verrier hesaplamalarını diğer müşahedelere dayanarak geliştirdi, lakin yeniden de somut olarak tanımlanabilecek yeni bir gezegen görülmedi.

Yine de bu teorik gezegen, yaklaşık 70 yıl boyunca “varlığını” sürdürdü. 1879’da gazeteler, saygın gökbilimci Theodor von Oppolzer’in hesaplamalarına dayanarak Vulcan’ın Güneş’in önünden geçeceğine dair haberler yayınladı. Lakin gezegen, aradan geçen zaman içerisinde sıklıkla aranmış olsa da hiç görülmedi.

Sonunda Le Verrier’in matematiğinin önerdiği Vulcan gezegeni, Einstein’ın genel görelilik teorisiyle bir arada yok oldu.

Einstein’ın teorisi, yalpalamasını etkileyen herhangi bir ekstra gezegen olmadan Merkür’ün yörüngesini tahmin edebiliyordu. Teori, yerçekiminin uzay-zamanın büyük objeler tarafından bükülmesi sonucu ortaya çıktığını, büyük objelere daha yakın olan objelerin daha fazla etkilendiğini öne sürüyor. Bundan Ötürü Merkür’ün yörüngesindeki değişim ya da yalpalama teoriyle açıklanabilirken, eğrilikten daha az etkilenen dış gezegenler, Güneş’ten uzaklıkları göz önüne alındığında yeni hesaplamalardan çok az etkileniyor.

Böylelikle Einstein’ın teorisi, daha fazla gezegen olmasını gerektirmeden hem Merkür’ün yörüngesini hem de Dünya, Mars ve Jüpiter gibi diğer gezegenlerin yörüngesini açıklayabiliyordu.