Organ nakliyle bir arada, hafıza ve anılar da taşınabilir mi?

Organ nakli sayesinde sağlığına kavuşan kimi şahıslar, yeni organlarının yanı sıra yeni hisler, tatlar ve hatta anılar da miras aldıklarını iddia ediyor. Tercih ettikleri yemeklerden kişilik özelliklerine kadar pek çok farklı değişiklikle ortaya çıkan bu tecrübelerin bazen donörlerinin tercihleriyle örtüşüyor olması, organların anıları da taşıyıp taşıyamayacağı konusunda tartışmalar başlattı.

İlk başarılı böbrek naklinin bir hayat kurtardığı 1954 yılından bugüne organ nakli çağdaş tıbbın en büyük başarılarından biri olarak dikkat çekiyor. Aradan geçen zaman içerisinde yaşanan teknolojik ve tıbbi gelişmeler kalp, akciğer, karaciğer ve daha fazlasının naklini mümkün kılarak sayısız hastaya ikinci bir baht verdi.

Ancak kimi nakiller sonrasında yaşanan bu gizemli tecrübeler, bilim insanlarını büyüleyici bir soruyu araştırmaya yönelterek organların hafızayı da aktarma ihtimalinin incelenmesine sebep oldu. Bilhassa kalp nakli yapılanlar ekseriyetle şaşırtan değişiklikler bildiriyor. Kimileri hiç sevmedikleri yiyecekleri sevmeye başlarken, öbürleri yeni fobiler ya da kişilik özellikleri edindiklerini iddia ediyor.

Örneğin sağlıklı yiyecekler tüketmeye dikkat eden bir koreograf, donörü hayatını kaybettiği sırada ceketinin cebinde taşıdığı bildirilen bir yiyecek olan tavuk nugget’larına karşı büyük bir istek duyduğunu söylüyordu. Buna kıssalar, anekdot niteliğinde olsa da, bu değişikliklerin gerisindeki potansiyel düzeneklere yönelik bilimsel araştırmaları teşvik etmiş durumda.

Vücut hafızası, DNA değişimleri…

Bu hususta önerilen birkaç farklı teori bulunuyor. Hücresel ya da “vücut hafızası” kavramı, kişisel hücrelerin temel fonksiyonlarının ötesinde bilgi depolayabileceğini öne sürüyor. Doğal olarak aynı fikrin ya da kavramın organlara da yansıması mümkün olabilir. Ayrıyeten, yeni bir organın entegrasyonu alıcının mevcut hücresel ortamını bozabilmesinden ötürü, DNA dizisi değişmeden DNA ifadesinde yaşanan değişiklikler de bu olaylarda bir rol oynayabilir.

Bir diğer mümkünlük ise, kalbin elektromanyetik alanının (kalbin içindeki nöronlardan oluşan bir ağ) beyinle şimdi anlamadığımız formlarda iletişim kurabilmesi. Kesin bir açıklama olmasa da, kalbin beyinle çift istikametli bağlantıdaki rolü bu olasılıklara biraz yük katıyor.

Nörolojik, biyokimyasal ve biyofiziksel etkenlerin yanı sıra, nakil ameliyatının fizikî ve duygusal manada yarattığı yük ve kullanılan ilaçlari pek çok farklı etkenin birleşerek organla bir arada gelen bu hafıza transferlerinin (en azından yaşanan değişikliklerin) ortaya çıkmasına katkıda bulunabilir.

Henüz bu bahiste net bir bilgi bulunmasa da, yapılan araştırmalar derinleştikçe daha fazla soru ortaya çıkıyor ve bu sorular, bir gün organ nakli ve bununla birlikte gelen insan tecrübesine dair anlayışımızı yeniden şekillendirebilecek bulgulara öncülük edebilir.