Eski insanlar, birbirlerini yiyormuş: Hem de gerçek anlamda!

Arkeolojik kayıtlarda bulunabilen buluntuların çok az olmasından ötürü, Üst Paleolitik Avrupa’daki avcı-toplayıcı toplulukların mevtle nasıl başa çıktıklarına dair anlayışımız izafî olarak sınırlı kalıyor. Lakin, iyi korunmuş kimi örnekler Magdalenian cenaze faaliyetlerinin ve uygulamalarının nasıl işlediğini anlatmamıza yardımcı oluyor.

Bazı durumlarda, bulunan iskelet kalıntılarının pozisyonu çok önemli bilgiler verebiliyor. Kimi iskeletler toprak boyasıyla kaplanmış ve mezar eşyalarıyla çevrelenmiş olsalar da, bazen bu iskeletler, leşçi hayvanlardan kaynaklandığı düşünülen bir şekilde kimi kemiklerini kaybetmiş olabiliyor. Lakin bu eksik kemiklerin sıklığı ve periyottaki diğer topluluklarda birbirleriyle temassız beden kesimlerinin bulunması, daha derin bir açıklama olduğunu öneriyor. Öteki bir deyişle, beden modülleri potansiyel olarak insanlar tarafından bir nedenden ötürü kasıtlı olarak seçiliyordu. Leşçilere bir alternatif olarak, kimi kemiklerin Magdalenian halkı tarafından kutsal ya da ayinsel kalıntılar olarak toplanmış olması mümkün.

Ancak, Magdalenian topluluğunun insan kemiklerini hammadde olarak kullandığı, bazen kafatası kapları ve mücevherler yaptığı da biliniyor. Bu örnekler arasında, çok sayıda kesme izi ve hatta gravür ispatları bulunuyor. Örneğin yalnızca Fransa’da, bölgede bu dönem için hesaplanan örneklerin yaklaşık %40’ı olan 93 Magdalenian bireyde kesme izleri bulundu.

Bilim insanları, bu periyoda ait kalıntılardaki “insan kaynaklı değişikliklere” dair bu açık işaretleri nasıl yorumlayacakları konusunda net bir fikir birliğine ulaşabilmiş değiller. Tartışmanın bir tarafı, kemiklerdeki kesik izlerinin perimortem (ölüm anında yapılan) kemik temizliğinin delili olabileceğini savunuyor. Bir diğer grup ise, bu faaliyetlerin etin tüketime hazırlandığının işaretleri olduğuna inanıyor.

Akademik ortamda bir müddettir devam eden bu tartışmadaki ikinci yorum, yeni çalışmayla daha da güçlendi. Yeni çalışmada, uluslararası bir ekip Polonya’daki Maszycha Mağarası’nda bulunan insan kemiklerini inceledi. Bu mağara ilk olarak 19. yüzyılda keşfedildi ve çeşitli taş aletler ile hem hayvan hem de insan kalıntıları içeriyordu.

Araştırmacılar, 1990’larda Maszycha Mağarası’ndaki topluluklarda bulunan kafataslarının yamyamlığa dair delil gösterdiğini önerdiler. Fakat daha sonraki araştırmalar, kafataslarında diş izleri bulunmadığını ve kültürel değişikliğe dair herhangi bir belirti göstermediklerini ileri sürerek bu öneriyi reddetti.

Yeni tahlillerin ortaya koyduğu vahim gerçek

Yeni çalışma, bu evvelki tahlilleri yeni tekniklerle tekrarlayarak bilgileri tekrar incelediler ve tartışmaya yeni ispatlar ekleyerek bir sefer daha yamyamlığın mümkün olduğunu önerdiler. Katalan İnsan Paleoekolojisi ve Sosyal Evrim Enstitüsü’nin yaptığı bir açıklamanın çevirisine göre, gelişmiş 3B mikroskopi teknikleri kullanan araştırmacılar, “kafatasları ve uzun uzuv kemikleri dahil” 63 insan kemik modülünü inceledi. Bu yaklaşım, doğal süreçlerden kaynaklanan izlerin bilakis, insanlar tarafından kasıtlı olarak üretilen izleri belirlemelerini sağladı. Bu delillerin arasında, tüketim hazırlıklarıyla dengeli kesik izleri ve kırıklar da bulunuyordu ve örneğin, “kas paketleri, beyin ve iliğin” çıkarılmasına dair açık işaretler vardır.

Ekip, cesetlerin vefatlarından kısa bir süre sonra çürümeyi önlemek için etleri için işlendiğine inanıyor. Bilhassa kafatasında, baş derisinin ve etin çıkarıldığını gösteren kesikler bulunurken, kemikteki kırıklar, varlıklı bir besin kaynağı olan beyni çıkarma teşebbüslerinden kaynaklanıyor. Ayrıyeten, humerus ve femur kemiklerinde, yağ ve kalorinin bir diğer kaynağı olan iliklerine ulaşılmasını sağlayacak hassas kırıklar bulunuyor. Genel olarak deliller, insan kalıntılarının tüketim için sistematik olarak manipüle edildiğini ve bunları yiyenlerin en besleyici kısımlarına öncelik verdiğini gösteriyor.

Çalışmanın ortak yazarı Dr. Palmira Saladié, “yamyamlık, insan evriminin çeşitli vakitlerinde belgelenen bir davranıştır” diyor ve devam ediyor: “Tarih öncesi bağlamlarda, hem hayatta kalma gereksinimlerine hem de ritüel uygulamalara ya da hatta gruplar arası şiddet dinamiklerine karşılık verebilir.”

Bu yamyamlık uygulamalarının Son Buzul Maksimumundan sonra gerçekleşen demografik genişlemelerin getirdiği artan gerginliklerle irtibatlı olması mümkündür. İnsan sayısının artması, yiyecek için daha fazla rekabete yol açmış, daha fazla çatışmaya ve sonunda “savaş yamyamlığı” hareketlerine neden olmuş olabilir.

Avrupa genelinde, bu devirden kalma, insan yamyamlığına dair açık ispatlar gösteren beş yer bulunuyor. Maszycha Mağarası’ndan ve ilgili arkeolojik datalardan elde edilen yeni ispatlarla birlikte bu sayı, araştırmacıların yamyamlığın Magdalenian devrindeki insanların kültürünün bir kesimi olduğunu öne sürmelerine sebep oldu.

Makale Scientific Reports mecmuasında yayımlandı.