Tesadüf değil, strateji: Batık gemiyi ararken “balık şehri” buldular

Mart 2022’de ünlü kaşif Ernest Shackleton’ın 1915’te batan gemisi Endurance’ın kalıntılarının bulunması büyük bir heyecan yaratmıştı. Ancak bu keşfe yol açan önceki bir arama görevi, çok daha tuhaf bir biyolojik sırrı ortaya çıkarmıştı. Endurance’ı arayan 2019’daki bir keşif ekibi, gemiyi bulamasa da, Weddell Denizi’nin dibinde kusursuz simetriyle düzenlenmiş balık yuvaları tarlasına rastladı.

Ekip, yüzeydeki buzun altını incelemek için “Lassie” adını verdikleri uzaktan kumandalı bir denizaltı aracı kullandı. Bu sayede, yukarıdan bakıldığında geniş bir banliyö yerleşimini andıran, düzenli desenler halinde sıralanmış 1.000’den fazla balık yuvası keşfettiler. Hatta bazı yuvalar, merkezi koruma sağlayan dairesel kümeler oluşturuyordu. Araştırmacılar, güvenlik nedeniyle bölgeden ayrılmadan önce, bulgularının ayrıntılarını Frontiers in Marine Science dergisinde yayımladı.

Keşfedilen yuvalar, sarı yüzgeçli notie veya buz balığı olarak bilinen Lindbergichthys nudifrons türüne aitti. Bu küçük balıklar, soğuk sularda yaşıyor ve titiz yuva yapım teknikleriyle biliniyor. Yuvalarını kumdan dairesel bir biçimde inşa ediyor, yumurtaları merkeze bırakıyor ve çatlayana kadar koruyorlar.

Ancak araştırmacıları en çok şaşırtan, yuvaların özenli düzenlemesi oldu. Görüntüler incelendiğinde, bu düzenlemenin ardında bir koruma stratejisi olduğu anlaşıldı. Yuva kümesinin merkezinde en küçük ve savunmasız balıklar yer alırken, çevredeki yuvalar en büyük ve güçlü balıkları barındırıyordu. Bu yapı, topluluğun içindeki savunmasız üyeleri dışarıdaki avcılardan koruyan bir “güvenlikli site” işlevi görüyordu.

Buzun erimesiyle gelen küresel önem

Bu keşif, Antarktika’daki koruma çalışmaları açısından tarihi bir öneme sahip. Bu yuvalama alanı, yaklaşık 5.200 kilometre karelik büyük bir buz kütlesi tarafından engellendiği için 2017 yılına kadar tespit edilememişti. O yıl, bu devasa buz parçası kıtadan koptu ve A68 buzdağı haline geldi. Buz kütlesi sürüklendikten sonra, deniz araçları nihayet bu sulara erişim sağlayabildi.

2019’daki ilk keşif, sadece buzdağının görünen kısmıydı. 2021 yılında deniz biyologları, bu bölgede 60 milyondan fazla buz balığı yuvasından oluşan devasa bir koleksiyon buldu. Bu sayı, şimdiye kadar keşfedilmiş en büyük balık kreşi rekorunu elinde tutuyor. Bu denli büyük bir nüfus, Weddell Denizi’nin Birleşmiş Milletler düzenlemeleri uyarınca Hassas Deniz Ekosistemi olarak nitelendirilmesini sağladı. Bu statü, bölgenin korunmasını güvence altına almak için atılan ilk ve en önemli adım olarak kabul ediliyor.