Tozlu notalar dijital seslerle buluştu: Kayıp türküler yapay zekaya emanet

Halk müziği dendiğinde akla gelen ezgilerin ötesinde, notalara hapsolmuş ancak dillerden düşmüş onlarca Çanakkale türküsü var. Doç. Dr. Mustafa Dinç tarafından hayata geçirilen sıra dışı bir proje, TRT repertuarında kayıtlı olmasına rağmen artık kimsenin icra etmediği bu eserleri gün yüzüne çıkarıyor.

Geleneksel enstrümanların sesiyle yapay zekanın teknolojik gücünü birleştiren çalışma, yörenin unutulmaya yüz tutmuş tınılarını dijital dünyayla tanıştırıyor. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi’nde görev yapan Mustafa Dinç, 1947 yılından bu yana derlenen ancak günümüzde düğünlerde veya cemiyetlerde duyulmayan eserleri tek tek tespit etti. Bu türkülerin kısa ses kayıtlarını ve notalarını deşifre eden Dinç, önce eserleri bağlamasıyla çalarak sisteme aktardı. Yapay zeka yazılımları, bu ham kayıtları Çanakkale yöresinin özgün icra yapısına ve enstrüman karakterine uygun şekilde işleyerek yeniden kurguladı. Sonuçta ortaya, “Çanakkale Türküleri-I” adını taşıyan ve sekiz eserden oluşan özgün bir albüm çıktı.

“Müzikteki tektipleşmeye karşı bir baraj kurduk”

Projenin temel motivasyonunu müzikteki yozlaşmaya bağlayan Doç. Dr. Dinç, bugün Çanakkale sokaklarında veya eğlencelerinde hep aynı popüler ezgilerin çalındığına dikkat çekiyor. Yörenin müzik kültürünün sadece bilinen birkaç türküden ya da hareketli oyun havalarından ibaret olmadığını vurgulayan Dinç, “Düğünlerimizde artık ya Türkiye genelinde popüler olan eserler ya da 9-8’lik ritimler hakim. Bu durum Çanakkale’nin asıl zenginliğini gölgeliyor. Bizim çalışmamız aslında bu kültürel tektipleşmeye karşı bir önlem niteliği taşıyor” diyerek projenin önemini anlatıyor.

Projenin doğuş hikayesi ise oldukça ilgi çekici. Her şey, “Uygulamalı Halk Bilimi” dersinde öğrencilerin yapay zekaya olan ilgisiyle başladı. Halk biliminin modern dünyadaki dönüşümünü tartışırken, gençlerin yapay zeka tarafından yeniden yorumlanan türkülere gösterdiği merak Mustafa Dinç’in dikkatini çekti. “Neden biz denemiyoruz?” sorusuyla başlayan süreç, kısa sürede akademik bir çalışmadan kapsamlı bir dijital arşive dönüştü.