Plüton için “gezegenlik” savaşı yeniden başladı

Gökbilim dünyasında yirmi yılı aşkın süredir devam eden tartışma, NASA’nın yeni yöneticisi Jared Isaacman’ın açıklamalarıyla tekrar gündemde. “Plüton bir gezegen mi, yoksa değil mi?” sorusu, bilim çevrelerini ve uzay meraklılarını ikiye bölen bir mesele olmayı sürdürüyor.

Isaacman, Plüton’a “gezegen” unvanının geri verilmesi gerektiğini savunarak konuyu yeniden kamuoyunun dikkatine sundu. Plüton’un serüveni 18 Şubat 1930’da, Amerikalı gökbilimci Clyde W. Tombaugh’un keşfiyle başlıyor. On yıllar boyunca Güneş Sistemi’nin dokuzuncu üyesi olarak kabul edilen bu uzak dünya, 2000’li yılların başında ilginç bir süreç yaşadı. Gökbilimciler, Neptün’ün ötesinde Plüton’a benzer boyutlarda birçok yeni nesne keşfetti. Özellikle 2005 yılında bulunan ve Plüton’dan daha kütleli olduğu anlaşılan Eris, mevcut sistemin sorgulanmasına neden oldu. Bu karmaşayı çözmek isteyen Uluslararası Astronomi Birliği, 2006 yılında gezegen tanımını güncelleyerek Plüton’u “cüce gezegen” sınıfına indirdi.

Aslında bu durum bilim tarihinde bir ilk değil. 1801’de keşfedilen Ceres de başlangıçta gezegen sayılmış, ancak benzer yörüngede çok sayıda nesne bulununca elli yıl sonra bu unvanını kaybetmişti. Bugün bir gök cisminin gezegen sayılması için üç temel şartı karşılaması gerekiyor: Güneş’in etrafında dönmeli, küresel bir şekil alacak kadar kütleli olmalı ve yörüngesindeki diğer komşularını temizleyerek o bölgedeki baskın güç haline gelmeli.

Tartışmaların odağındaki kritik madde

Plüton, ilk iki şartı yerine getirse de üçüncü maddede sınıfta kalıyor. Yörüngesi Neptün ile kesişen Plüton, Kuiper Kuşağı adı verilen bölgedeki binlerce nesneyle benzer bir yolu paylaşıyor. Bu durum onu yörüngesinin hakimi değil, kalabalık bir grubun parçası yapıyor. Ancak Isaacman ve bazı siyasetçiler bu tanımın kusurlu olduğu fikrinde. Hatta bu isimler, keşfin bir Amerikalı tarafından yapılmış olmasına atıfta bulunarak konuyu bir nevi prestij meselesi olarak görüyor.

Ünlü oyuncu William Shatner gibi isimler durumun siyasi kararlarla düzelmesini beklese de, uzaydaki nesnelerin tanımı politik sınırlardan ziyade bilimsel verilere dayanıyor. Tartışmalar hangi yöne evrilirse evrilsin, bu arada Plüton da uzak ve soğuk köşesinde kendi döngüsünü sürdürmeye devam ediyor.