Bizi Güneş’ten koruyan güneş kremleri, mercanları öldürüyor olabilir mi?

Sağlık yetkilileri, insanları UV ışığına maruz kalmalarını sınırlamak gayesiyle güneş kremi kullanmaya ikna etmek için yıllarını harcadı. Fakat, birtakım yerlerin son vakitlerde plaj sakinlerinin güneş kremi kullanmasını yasaklaması ile birlikte bu gayretin tesirleri biraz azalıyor. Bu yasaklar, yakındaki mercan resiflerinin sağlık durumuyla bağlantılı olarak, yerel plajlarda kullanılan güneş kremindeki birtakım kimyasalların yüksek seviyede bulunduğunun tespit edilmesinden sonra yürürlüğe girdi.

Bahis hakkındaki birkaç araştırma, sorunun temelinde, güneş kremi bileşenlerinden biri olan oksibenzon ismi verilen bir kimyasal olduğunu gösterdi. Lakin oksibenzonun mercanlara nasıl zarar verdiği net bir şekilde belirlenemedi. Bu zarar sistemi olmadan, hangi güneş kremlerinin risk oluşturabileceğini söylemek pek mümkün değil.

Şimdi, Stanford Üniversitesi’nden araştırmacılar sorunu tespit etmiş gibi gözüküyorlar. Mercanlar, oksibenzonu, UV ışığını zararsız bir şekilde emebilen bir kimyasaldan, UV’ye maruz kaldıktan sonra biyolojik moleküllere zarar veren bir kimyasala dönüştürüyor. Ve mercan beyazlamasının, mercanların maruz kalmaya daha az güçlü hale gelmeleri nedeniyle işleri daha da kötüleştirdiğine dair deliller bulunuyor.

Araştırmacılar, yavaş büyüyen mercanlarla çalışmak yerine, çalışmalarının birçoklarını onun evrimsel akrabası olan anemon üzerinde yaptılar. Ve çeşitli şartlar altında büyümeyi test ederek, oksibenzonun bu organizmalarda da bir sorun olduğunu doğrulayarak işe başladılar. UV ışığını içeren bir gündüz-gece ışık döngüsüne maruz kalan sağlıklı anemonlar iyi büyüdü. Fakat oksibenzon eklendiğinde tüm anemonların ölmesi iki haftadan biraz daha uzun sürdü.

Lakin garip bir şekilde, gündüz-gece döngüsü olmadığında, oksibenzon anemonların hayatta kalma yeteneklerini etkilemedi. Bu canlıların ölümü için hem kimyasalın bulunması hem de UV ışığının olması gerekti. Oxybenzone’u UV radyasyonundan gelen enerjiyi zararsız bir şekilde dağıtabilme yeteneğinden ötürü güneş kremi olarak kullandığımız düşünülürse, bu sonuç pek mantıklı görülmüyordu. Fakat bu canlılarda UV, kimyasalı bir katile dönüştürüyor.

Birçok kimyasal, hücrelere girdikten sonra bir öbür kimyasalaliği sebebiyle enzimlerle ya da direkt olarak diğer kimyasallar yansımaya girebilir. Bu yüzden araştırmacılar, durumun bu türlü olup olmadığını anlamak için anemonları 18 saat oksibenzona maruz bıraktılar ve sonrasında içeriklerinde ilgili kimyasalları aradılar. Buldukları kimyasalın çoğu, oksibenzona bağlı glikoz olduğunu gösteriyordu.

Test tüplerinde oksibenzon, biyomoleküllere zarar veriyor gibi görünen herhangi bir tepkiye girmiyor. Fakat glikozun bağlanmasının akabinde, UV ışığı glikoza bağlı formun birkaç biyomolekülü kimyasal olarak değiştirmesine yol açıyor. Ve bu yansıma katalitik olarak gerçekleşiyordu, yani süreçte hiçbir glikoz-oksibenzon tüketilmiyordu. Yani, önemli bir hasar verilmesi için çok fazla zaman geçmesi gerekmiyordu.

Araştırmacılar, oksibenzonun kimyasal türevlerini ararken, hususun birçoklarının anemon hücrelerinde olmadığını fark ettiler; bunun yerine, anemonla alakalı simbiyotik mikroorganizmalarda yer alıyordu. Ortak hayatın tesirlerinin bu canlıları ne kadar koruduğunu görmek için beyazlama geçirebilen bir mercan tipine yöneldiler ve ortak hayatın mercanı koruduğunu, lakin beyazlamış türevinde oksibenzonun tekrar ölümcül hale geldiğini buldular.

Neyse ki artık bu vefat düzeneği bulunduğu için, aynı tesirlere sahip olabilecek kimyasalları bulmamız da kolaylaşacaktır ve muhtemelen, buna aynı canlıların aynı tesirlerden korunması için uygun adımlar atmamız mümkün olacaktır.