Boğaziçi Köprüsü İlk Açıldığında Yapılan Yük Deney

Şu anda 15 Temmuz Şehitler Köprüsü ismiyle anılan, eski ismiyle Boğaziçi Köprüsü olan İstanbul Boğazı’nın ilk köprüsü, her gün binlerce arabayı bir kıtadan başkasına geçiriyor. İlk olarak 1973 yılında açılan köprü, daha imal evresindeyken etikliği bugün bile tartışılan son derece garip bir testten geçmişti.

Bugün sizlere 15 Temmuz Şehitler Köprüsü’nün trafiğe açıldığı 30 Ekim 1973’ten 15 gün önce gerçekleştirilen statik yükleme deneylerini anlatacağız. O zamanki ismiyle Boğaziçi olan köprünün hangi tartılara dayanabileceğinin test edildiği deneyler, çok da önemli tedbirler alınmadan gerçekleştirilmişti. Haydi gelin 50’sine merdiven dayamış bu efsane köprünün ömrünün başında yaşadığı değişik deneyi anlatalım.

15 Temmuz Şehitler (Boğaziçi) Köprüsü’nün statik yükleme deneyleri nasıl gerçekleşti?

Her gün sayısız aracın yükünü çekmesi için tasarlanan o dönemki ismiyle Boğaziçi Köprüsü, İngiliz müşavir firması Freeman Fox’un talebi üzerine statik yükleme deneylerine sokuldu. Bu deneyler için Karayolları son derece farklı bir sistem uygulamaya karar vermişti. 15 Ekim 1973 yılında Kabataş otomobil vapurunda kuyruk bekleyen yaklaşık 140 kamyonun sürücüsüne “Köprü açıldı, artık oradan geçeceksiniz.” diyerek kamyonları aslında daha açılmamış köprüye yönlendirdiler.

Bir deneyde bulunduklarından haberi olmayan 140 kamyon ve sürücüsü, köprü üzerinde 2,5 şerit yapacak şekilde dolduruldu. Yaklaşık 1 saat süren Beylerbeyi tarafındaki deneyin akabinde kamyonlar boşaltıldı ve Ortaköy tarafına düzenle yerleştirildiler. Toplamda 1,5 saat kadar süren deneylerin akabinde açılışa kadar köprüden diğer kamyon geçirilmedi.

Deneyin amaçladığı neydi?

Köprünün her iki tarafına da tartı koyan ekipler, köprünün çeşitli yerlerine yerleştirilen gerilme rozetleri (Strain gauge) ile azamî biçim değiştirmeleri ve azamî çelik gerilmeleri ölçtü. Yapılan ölçümler sonucunda köprünün ilk kısmındaki maksimum çökmenin 123 cm olduğu belli oldu. Deneyin ikinci aşamasında ise azamî çökme 124 cm olarak belli oldu. Bu ölçümlerde 123 cm çökmeye neden olan ilk basamakta köprüye 1679 tonluk bir yükleme yapılmıştı. Buna göre köprünün kuleden kuleye inançla taşıyabileceği 2650 tonluk yük olacağı hesaplandı. Bu yük altında köprünün 190 cm gibi önemli bir çökme pahasına ulaşacağı hesaplandı.

Boğaziçi Köprüsü için inançlı trafik yükü olarak belirlenen 2650 tona erişmek için ortalama tartısı 20 ton, ortalama uzunluğu ise 10 metre olan kamyonların tampon tampona yerleştirilerek 1,5 şeridi doldurması kâfi olacaktır. Toplamda 6 şerit olan Boğaziçi Köprüsü’nün yalnızca 3 şeridi bu şekilde doldurulsa 6440 tonluk yük yapar ve bu da köprünün yıkılması için kâfi bir yüktür.

15 Temmuz Şehitler Köprüsü günümüzde bu yükle nasıl başa çıkıyor?

Gördüğünüz benzeri eski ismiyle Boğaziçi, yeni ismiyle 15 Temmuz Şehitler Köprüsü, son derece eski bir köprü. Taşıyabildiği tartılar da ortada. İstanbul’un artan trafik yoğunluğu da göz önüne alındığında bu bahiste çeşitli tedbirler alınması gerekiyor. Günümüzde köprüden belediye ve halk otobüsleri dışında tır, kamyon gibi büyük tonajlı araçların geçişi yasak.

Peki sizler 15 Temmuz Şehitler Köprüsü’ne yapılan deneyi nasıl buldunuz? 50 yaşına yaklaşmış olmasına karşın çeşitli denetimleri yapılan bu köprüyle ilgili fikirlerinizi yorumlar kısmında bizlerle paylaşabilirsiniz.