70 Yıl Önce 12.000 İnsanı Öldüren Olay: Öldüren Sis

Sis olağan şartlarda herkes için kulağa kolay bir tabiat olayı gibi gelebilir fakat o yıl Londra’da bu kadar felaket tesiri yaratması, aslında biraz da insan eliyle olmuştu diyebiliriz.

Sisin kaynağı esasen hava kirliliğiydi ve bu kirliliği yaratan şey Londra’daki fabrikalardı. Tabii ki asıl faktör bu değildi; o sene Londra’da, hava olağanın çok çok altında bir sıcaklıktaydı. Yani bu soğuk havalar nedeniyle, fabrikalar ve elektrik santralleri üretimlerini sağlayabilmek için çok fazla kömür tüketti. Gördüğünüzi, aslında fabrikaların hava kirliliğine neden olması, insanların hayatlarını devam ettirebilmesi içindi. Haydi gelin öykünün devamına birlikte bakalım.

Sisin öldürücü olmasındaki en büyük hisse, hava kirliliğine neden olan kömür siyasetiydi.

1952 İngiltere’sinde o dönem uygulanan kömür siyaseti, kar odaklı bir anlayışa dayanıyordu. Yani kalitesi yüksek kömürler ihraç edilir, il halkı ise kalitesi düşük kömür kullanırdı. Böylelikle kalitesi düşük olan kömürler yakıldığında açığa çıkan kükürt dioksit, kimyasal olarak sülfürik aside dönüştüğü için hava kirliliği meydana geliyordu.

İşte asıl olayın fitilini ateşleyen ayrıntı ise o periyotta hiç rüzgâr esmemesi oldu ve böylece kirli hava atmosfere yayılmadığı için bulunduğu ortamda sıkışıp kaldı. Üstüne üstlük elektrikli tramvaylar o periyotta etaplı olarak kaldırılmaya, insanlar dizel motorlu otobüs kullanmaya başladı. Sonrasında ise tüm il birden ölümcül bir sisle kaplandı.

Bu olayın sonuçları hiç iç açıcı değildi zira hayatta kalınsa bile insanlar çok sayıda sağlık sorunu yaşadı.

İnsanları hayatından eden bu sis, nihayet esen rüzgarlarla birlikte Londra’dan Kuzey Denizi’ne doğru ilerleyerek sona erdiğinde, arkasında bıraktığı enkaz çok önemli boyuttaydı. İngiliz Sağlık Bakanlığı, teneffüs yolu hastalıkları nedeniyle müracaat yapanların bu devirde sayısının çoğaldığını belirtti.

Hatta bronşit ve teneffüs yolu enfeksiyonları gibi farklı akciğer hastalıklarının neden olduğu, 6.000 vefat de bakanlık tarafından kayıtlara geçirildi. Olayın akabinde yapılan araştırmalar ise bu sayının, 12.000’e çıktığından bahsediyor. Olay, her manada periyodunun epey ses getiren olaylarından birisiydi diyebiliriz.

Hatta bu olay nedeniyle 1956 yılında hazırlanan hava kirliliğinin azaltılması ismine tanımlanan ve çeşitli önlemleri kapsayan, Temiz Hava Yasası ortaya çıktı. Yasa, 1968 yılında, çeşitli yangınlardan kaynaklanan, kum, toz ve dumanın yanı sıra ticari ve endüstriyel nedenlerin ortaya çıkardığı hava kirliliğini sonlandırılan birincil bir mevzuata dönüştü. Ne yazık ki tedbir, olay patlak verdikten sonra alınmış, birçok insan zarar görmüş olsa bile tekrar de çevrecilik ismine iyi bir gelişmenin başlangıcı oldu diyebiliriz.

Kaynaklar: Flashbak, Evrim Ağacı, Britannica