Ahtapotların 8 Sıra Dışı Özelliği

İnsanlık olarak her ne kadar gözümüzü daha çok gökyüzüne dikmiş ve uzayın gizemlerini çözmeye odaklanmış olsak da, aslında ayaklarımızın tabanında mucizevi hayat formlarıyla dolu olan denizler ve okyanuslar var. Dünya üzerindeki hayat çeşitliliğinin en ağır olduğu yerlerden biri olan okyanuslarda ve denizlerde tam olarak kaç tıp yaşadığını kesin olarak bilmiyoruz.

Şimdiye kadar yaklaşık olarak 250 bin çok hücreli deniz canlısı listelenmiş durumda. Fakat bu yüksek sayıya karşın denizlerde yaşayan canlıların neredeyse %91’inin hala bilinmediği düşünülüyor. Tanıdığımız deniz canlılarından kimilerinin sıra dışı özellikleri ise ‘kim bilir hiç bilmediğimizfakat inanılmaz özelliklere sahip ne kadar daha canlı var?’ sorusunu sorduruyor. Bu canlılardan biri de ahtapotlar. Pekala ahtapotlar hangi özellikleriyle bu kadar ‘özel’ olmayı başardılar? Birlikte göz atalım.

3 santimden 9 metreye: 300’den fazla ahtapot çeşidi var

Ahtapot deyince herkesin gözünün önüne farklı bir görüntü gelebilir. Kimimiz dev bir ahtapot hayal ederken kimimiz parmak uzunluğunda minik ahtapotları düşünebiliriz. Bunun nedeni bilinen 300’den fazla ahtapot olması. Üstelik ahtapotların boyutları 3 santimetre ile 9 metre arasında değişebiliyor. İnanılmaz bir aralık…

Ahtapotlar meskenlerine kapı yapar, konutlarını süsler ve yalnız yaşar

Ahtapotların genel olarak yalnız yaşadığını ve çoğunlukla yengeç, karides ve yumuşakçalarla beslendiklerini biliyoruz. Ayrıyeten bu garip canlılar, ‘evlerinin’ girişlerine taşlar taşıyıp kapı kullanarak içine girdikten sonra kapılarını kapatıp kendilerini müdafaa altına alıyorlar. Bu özel ve saklı meskenlerine kapı yapmanın yanında ömür alanlarını deniz kabuklarıyla ‘süsleme’ davranışı da gösteriyorlar.

Üç kalpleri var ve kanları mavi renkte

Ahtapotların toplamda üç kalpleri var. Bu kalplerden biri tüm bedene kan pompalamakla görevliyken diğer ikisi de ahtapotların solungaçlarına kan pompalıyor. Ayrıyeten üç kalpleri olan ahtapotların kanları da kırmızı renkte değil; mavi renkte. Bunun sebebiyse kanlarında hemoglobin isimli demir pigmenti yerine, hemosiyanin isimli bakır pigmentine sahip olmaları.

0,3 saniyede ‘yok olabiliyorlar’ ve çok zehirli tipleri var

Ahtapotların büyüleyici özelliklerinden biri de inanılmaz kamuflaj yetenekleri. 0,3 saniyede büyük bir süratle kendilerini kamufle edebilen ahtapotlar, üzerinde bulundukları yerin rengini ve dokusunu adeta kendilerini ‘yok edecek’ düzeyde iyi taklit ediyorlar.

Lakin geliştirdikleri tek savunma düzeneği bu değil. aynı vakitte kimi ahtapot tipleri öldürücü derecede zehirli olabiliyor. Bilinen en zehirli ahtapotlardan biri olan mavi halkalı ahtapotlar, benzer anda 26 yetişkini öldürebilecek kadar güçlü bir zehir salgılıyor ve bu zehir siyanürden 10 bin kat daha zehirli.

Alet kullanabiliyorlar ve insanları birbirinden ayırt edebiliyorlar

Ahtapotların etkileyici zekalarına en büyük delillerden biri de alet kullanabiliyor olmaları. Aslında alet kullanma marifetinin sırf insanlara, birtakım primat çeşitlerine ve kuşlara has olduğu biliniyordu. fakat ahtapotlar bu bilgiyi baştan aşağı değiştiriyor.

Örneğin ahtapotlar etrafta saklanacak bir yer olmadığında etrafta buldukları kabukları birleştirerek kendilerine saklanacak yerler yapabiliyor, akvaryum tankı bir omurgasız bir canlı için epeyce kompleks olabilecek bir yapının filtreleme sistemlerini sökebiliyor yahut hapsedildikleri şişelerin kapaklarını açarak ‘kaçabiliyor’.

Tek seferde yaklaşık 50 bin yumurta bırakıyorlar ve anne ahtapotlar yavrularını korumak için kendi ‘kollarını yiyor’

Ahtapotların ömürleri fazla uzun değil; ortalama 1 – 5 yıl arasında olduğu düşünülüyor. Hatta 6 aylık ömrü olan ahtapotlar da var. Fakat bu kısa ömürlerinde dişi ahtapotlar on binlerce yavru dünyaya getiriyor.

Bir ahtapotun tek seferde ortalama 50 bin yumurtlayabildiğini biliyoruz. Bu yumurtaların çatlaması yaklaşık 40 gün sürüyor. Bu süreçte anne ahtapotların yumurtalarını hem tehlikelere karşı koruması hem de yumurtaların üstünde akıntı oluşturarak ‘havalandırması’ gerekiyor. Bu ağır mesai yüzünden aç kalan anne ahtapotların kendi kollarını yiyebildiği biliniyor. Lakin bu davranışın hapsedilen ahtapotlarda da görüldüğü; bu yüzden de gerilime dayalı bir davranış olabileceği düşünülüyor.

Ahtapotların ‘kollarıyla’ ilgili dikkat çeken şey yalnızca sayısı değil

Ahtapotların sekiz kolları olduğunu biliyoruz. Lakin bu canlıların kollarıyla ilgili esas dikkat çeken şey sayısı değil. Her bir ahtapot kolu beyinden bağımsız hareket ederek karar alabiliyor ve hatta beyinden ayrıldıktan saatler sonra bile tepki vermeye devam edebiliyor. Yani bir nevi ahtapotların kolları da kendi beyinleri varmış davranabiliyor.

Ayrıyeten tekrar kollarında bulunan kemoduyusal hücreler sayesinde ahtapotlar kollarıyla sırf dokunarak değil tadarak da bilgi topluyor. Bir de ahtapotlar, kopan kollarını yeniden çıkartabiliyor.

Nitekim de ‘bu dünyadan olmayabilecekleri’ iddia edildi

Ahtapotlar ve büyüleyici özellikleri hakkında geçtiğimiz yıllarda yayınlanan bir makale büyük tartışma yaratmıştı. Bir grup bilim insanı, ahtapotların bu dünyadan olmadığını iddia etti. Teorileri ise ‘uzaylı bir virüsün’ milyonlarca yıl önce bir gök taşı ile dünyaya taşındığı ve ilkel bir mürekkep balığı popülasyonuna ‘bulaşarak’ ahtapotlara dönüşmelerini sağladığı yönünde.

Bu garip argümanın ortaya atılma nedeni ise ahtapotların evrimlerinde ve gen dizilimlerinde birtakım noktaların bilinmezlerle dolu olduğu iddiası. Lakin bu makale yayınlandıktan sonra bilim dünyasının neredeyse tamamı bu iddiaları reddetti. Zira ahtapotların gen dizilimleri esasen 2015 yılında çözülüp paylaşılmıştı ve evrimlerindeki ‘gizemli’ sıçrayışların o kadar da gizemli olmadığına dair pek çok araştırma yapıldı.