Bir Şempanzeyle Kardeş Olarak Büyütülen Bebek Deneyi

“Gua Projesi” olarak da bilinen Kellogg deneyi, bir çocukla büyütülen bir şempanzenin gittikçe beşere benzeyeceği öngörülerek yapılmıştı. Tamamen aynı şartlar altında büyütülen şempanze Gua ve bebek Donald, bu deneyde başrollerdi.

Ancak tamamen beklenenin karşıtında bir şey olmuştu, şempanze gelişim göstererek beşere benzeyeceğine, bebek gittikçe şempanzeye benziyordu. Hazırsanız bu garip deneyin detaylarına birlikte bakalım.

Kurtların büyüttüğü yırtıcı çocuklar ilgisini çekince, hayvan psikologları Luella Kellogg ve eşi Winthrop Kellogg kendi deneylerini yapmak istedi.

Kurtlar tarafından büyütülen ve hayatları boyunca yırtıcı kalan iki çocuğun olayının ilgisini çekmesi üzerine Winthrop Kellogg ve eşi Luella Kellogg , kendi çılgın deneylerine giriştiler.

Karşılaştırmalı psikolog olan Winthrop Kellogg, 1900’lerin başından ortalarına kadar hayatını zeki hayvan türlerini anlamaya adadı. Indiana Eyalet Üniversitesinde bir hayvan uyarıcı laboratuvarında çalıştı.

Denek olarak kendi çocuğunu kullandı.

Hayvanlar üzerinde çeşitli deneyler yapan Winthrop Kellogg, 1931 yılında işleri büyüterek primatların üzerinde deney yapmaya karar verdi ve eşi Luella ile deneyi planlamaya başladılar. İhtiyaçları olan, bir çocuk ve bir şempanzeydi. 7.5 aylık Gua ismindeki şempanzeyi evlat edindiklerinde geriye tek bir şey kalmıştı, bir çocuk.

Ancak, bir çocuk bulmakta çok zorlanıyorlardı. Bunun üstüne Kellogg ailesi, denek olarak kendi çocukları olan 10 aylık Donald’ı kullanmaya karar verdiler. Çocuğun ve şempanzenin gelişimini izleyerek şempanzelerin insan gibi davranıp davranamayacaklarını test etmek istiyorlardı.

Şempanze Gua, Donald ile birebirmuameleyi gördü.

Ailenin gözünde Gua ve Donald, kardeşlerdi ve buna göre yetiştirileceklerdi. Esaret altındaki Gua; daima ilgi görüyordu, ona bir insan bebekle aynı öğrenme vazifeleri veriliyordu ve hatta dokuz aylık çalışma mühleti boyunca kıyafet ve bebek bezi giydi.

“Tansiyon, hafıza, beden büyüklüğü, karalama, refleksler, derinlik algısı, seslendirme, hareket, güç, sorun çözme, endişe, istikrar, oyun, itaat, kavrayış, lisan yeteneği, dikkat müddeti, gıdıklanmaya tepkiler” mevzuları içeren kapsamlı bilimsel deneyler yapıldı.

Bir süre şempanze Gua, Donald’a kıyasla bu testlerde sahiden başarılı oldu.

İyi yönde bir gelişim gösterdi, esaret altındaki herhangi bir şempanze benzeri iyi motor marifetleri ve fizikî güç kazandı. Gua, Donald’a, kapıların altından insanları gözetlemeyi bile öğretti.

Gua, Donald ile aynı iletişim biçimlerini kullandı. Yatağa yatırıldığında, insancıl bir kucaklama için uzanıyordu. Öpücükler veriyordu. Çeşitli duygusal durumları göstermek için yüz sözlerini taklit ediyordu.

Dönemin gazete haberlerine göre, Donald emeklerken Gua dik yürüyordu ve 20 kolay komuta yanıt verebiliyordu. Bununla birlikte, farklılıklar süratle ortaya çıkmaya başladı. Donald, insanları tanımlamak için fizikî görünüm ve yüzleri kullanırken, Gua kokuları ve giydikleri kıyafetleri kullanıyordu.

Gua’nın geride kalması, ilk olarak lisan bariyeriyle başladı.

Donald 16 aylıkken sözler oluşturmaya başladıGua yapamadı. Hayvanların, insan dilini kullanabilmek için gerek ağız yapısı gerekse bilişsel olarak kâfi donanımlara sahip evrimleşmediğini bugün bilsek de o devirlerde hâlâ araştırma konusuydu. 

Görünüşe göre Gua erken misyonlarda kusursuz olsa dahi, sonunda beyni Donald’ın bilişsel gelişimine ayak uyduramayacaktı.

Çocuk, gitgide şempanzeye benziyordu.

Beklendiği gibi, bir şempanzenin kardeş olması Donald’a zarar verdi ve Gua’nın çıkardığı sesleri taklit etmeye başladı. Yemek gördüğünde Gua gibi çığlıklar atıyordu, oyun oynarken ısırıyordu ve şempanze hareketleri sergiliyordu. Deney, Gua’nın daha insansı olmasını isterken Donald daha çok şempanze oluyordu.Dokuz ay içinde ise bu değişik deney durduruldu.

İşleri bittiğinde deney merkezine geri dönen Gua, 1 sene geçmeden öldü.

Ailenin bir bireyi aynıi yetiştirilen Gua ile işleri bitince onu bir kafese tıkarak Florida’daki Yerkes Bölgesel Primat Araştırma Merkezi’ne geri gönderdiler. Burada yaklaşık olarak bir sene boyunca davranış deneylerinin deneği oldu.

Gua’nın hayatı; iki ebeveynli bir aile, bir kardeş, bir ev, giysiler ve bir yatakla birlikte bir insan evinde yetiştirilen bir çocuktan kafese kapatılmış bir laboratuvar primatı hâline geldi. Birkaç ay sonra Gua, hastalandı ve öldü.

Evrim, insanları ve şempanzeleri farklı bahtlara teslim etti.

Günümüz standartlarına göre alışılmışın dışında ve son derece etik dışı olsa da çalışma o dönem için birtakım büyüleyici sonuçlar ortaya çıkarmıştı. Hayvanların, bilhassa 1900’lerdeki bakış açısına göre düşündüğümüzde, inandığımızdan çok daha zeki oldukları anlaşıldı.

Hatta bazı primatların, sözleri oluşturmak için bir noktaya kadar ses yeteneklerine sahip oldukları görüldü fakat tamamen bir sesel lisan konuşucusu olmak için beyin gelişiminden mahrumlar. Yani, bir noktaya kadar insanlar kadar akıllı (hatta birtakım ölçütlere göre daha akıllı) olsalar da evrim onları farklı bir yazgıya teslim etti.

Donald, 42 yaşında intihar etti. 

Üstelik, geçtiğimiz sene bir gelişme daha meydana geldi. Hayatının 9 ayını bir şempanzeyle kardeş olarak geçiren Donald, 42 yaşında intihar etti. Deneyin tesirinden çıkamadığına yönelik varsayımlar olsa da intiharının sebebi tam olarak bilinmiyor.