Çocukken Kamera Sandığımız Bu Aygıtlar Aslında Ne İşe Yarıyo

Harita mühendisleri “nivo” ismi verilen bu aygıtla yerde çeşitli ölçümler yapar. Aygıtın ayrıyeten “teodolit”, “total station” öteki versiyonları da vardır fakat bunlar arasındaki farklara değinmek mevzuyu çok fazla teknik ayrıntılarda boğacağı için aynı hedefe hizmet eden bu araçları olabildiğince sade bir lisanla anlatacağız.

Genellikle haritacılıkta kullanılır lakin inşaat sektöründe de yaygındır. Bunların dışındaysa gemi, tren, uçak gibi büyük ulaşım araçlarının konumlandırılmasında ve boyutlarının belirlenmesinde kullanılabiliyor.

Bu aygıtlar, toprakta belirlenen iki pozisyon arasındaki kot farkını bulur.

Topografik yatay ölçüm yaparak düz bir yerde yüksekliklerin ölçülmesi ile harita çıkarmayı sağlar. Belirlenen pozisyonlar arasında ne kadar yükseklik farkı olduğunu gösterir. Heyetimi sağlam yapılmazsa, yere iyi oturtulmazsa yanılgılı ölçümler yapılacağı için kotlarda kaymalar oluşur.

Nivoların optik, lazerli, dijital gibi çeşitleri bulunur.

Optikler sağa, sola dönebilir lakin yukarı, aşağı hareket edemez. Lazerli olanlar baş kısmı dönerek etrafı lazerle tarar, yatay ve dikey yönde hareket edebilir. Dijitaller ise aşağı taraflı ölçüm yapar, iki nokta arasındaki kot farkını bulur ve yükseklik farkı üzerinden harita çıkartır.

Muhtemelen hiç kullanmayacaksınız fakat biz tekrar de nasıl kullanıldığını da kısaca anlatalım:

Kabarcıklı düzeci, ayarlama tekerleri kullanılarak ortaya getirilir ve dik olarak ayarlanır. Daha sonra tesviye vidalarıyla ayakları sabitlenir. Mercekte bulunan üç çizgiden ortadaki uzun olan okunan kısım olmalıdır. 

Metre görünümlü bir kesim olan “mira”nın kabarcıklı düzeç aracılığı ile tabana dik bir pozisyonda yerleştirilmesi gerekir. Kabarcık, yükseğe doğru hareket etmektedir. Dürbünümsü kısım(nivo) ile ilk pozisyonda bir okuma yapıldıktan sonra miranın bulunduğu ikinci pozisyon için okuma yapılır ve bu iki nokta arasındaki değer farkı alınarak kot farkı hesaplanır.

Daha net bir anlatımla; A noktasının makûs 10,00 metre olsun, nivo da mirayı 1,40 metre olarak okusun. Nivonun makûs böylelikle 11,40 metre olur. Nivo B noktasındaki mirayı 0,60 metre olarak okursa B’nin berbat 10,80 metre demektir. Umarız ki anlaşılmıştır.

Zaman zaman kusurlu ölçümler yapabiliyorlar.

Bu nedenle sık sık denetim edilmeleri gerekir. Yeni tip aletlerde oluşan sorunlar yazılımlarla düzeltilebiliyor. Bu aletlerin fiyatları ise 1.500 TL – 12.000 TL civarında değişiyor.

Kaynaklar: TMMOB Makina Mühendisleri Odası, İnşaat Hesabı