Düzmece ilaçlarla tedavi: Plasebo nedir; plasebo tesiri gerçek midir?

Şikayeti olan insanlarda şeker düzmece ilaçlarla “tedavi uygulandıktan” sonra güzelleşme görüldüğü plasebo tesiri uzun vakittir tartışılan bir mevzu. Ve bu tartışma, bugün de X gibi sosyal medya platformlarında tüm süratiyle devam ediyor.

X kullanıcısı zeta_goblin, takipçilerine bu tesirin, hastalara plasebo (sahte ilaç) aldıklarının açıklandığı çalışmalarda hala ortaya çıkmasıyla ilgili niyetlerini sorarak yeni bir tartışma daha başlattı.

Aralarında plasebo tesirini bir gruba vermeden önce 15 dakika boyunca açıklayan bir çalışma da dahil olmak üzere küçük çalışmalar bu tesirin varlığını ortaya koyuyor. Hiçbir açıklaması olmasa da, bu grup, testin ikinci yarısına (kollarının ön kısmına ısıtma plakaları uygulanan ve dayanamayacak hale gelene kadar ısının yükseltildiği kısmına) bu konuşmayı yapmamış olan lakin plasebo krem verilen gruba göre daha uzun süre dayanabildi. Küçük çalışmalarda Parkinson hastalarının plasebo aldıktan sonra motor skorlarında düzgünleşme gösterdiği bile görüldü.

Bazı klinisyenler plasebo tesirine inanıyor ve hastalarına plasebo reçete ediyor. Bir BMJ araştırması, evvelki yıl ABD’deki doktorların yaklaşık yüzde 3’ünün plasebo olarak salin kullandığını, yüzde 2’sinin şeker hapları kullandığını, yüzde 41’inin reçetesiz analjezikleri kullandığı, yüzde 38’inin ise vitamin kullandığını belirlemişti.

Yazarlar makalelerinde “Doktorların küçük ama dikkate değer bir kısmı aynı devirde plasebo tedavisi olarak antibiyotik (%86,13) ve sakinleştirici (%86,13) kullandığını bildirdi” diyor.

Plasebo tesiri diye bir şey var; ama…

Doktorların da kullanmasıyla bir arada, plasebo tesirinin işe yaradığına emin olabiliriz gözüküyor. Fakat bunun hastaları aldatıcı olduğu için kullanılmaması gerektiğini düşünenler var. Ayrıyeten, plasebo tesirinin büyük ölçüde bir hastalığın zati dalgalı olan doğal seyrinin ve “ortalama gerilemesinin” bir yansıması olduğunu belirtiyorlar.

2001 yılında plaseboların aktifliğini pahalandırmak için bir ekip, hastaların rastgele olarak plasebo kümelerine ya da tedavi verilmeyen gruplara atandığı 114 klinik çalışmanın sistematik bir incelemesini gerçekleştirdi (elbette bu denemeler de bir tedavi grubu vardı, lakin buradaki ana hedef plasebo alan hastaları, hastalığın olağan seyrini yaşayan hastalarla karşılaştırmaktı).

Ekip, çalışmalarında “Sübjektif ya da objektif ikili ya da daima objektif sonuçları olan araştırmalardan elde edilen birleştirilmiş bilgilerde, tedavi uygulanmaması ile karşılaştırıldığında plasebonun manalı bir tesirini tespit edemedik. Lakin, daima subjektif sonuçları olan ve ağrı tedavisini içeren denemelerde, plasebo ile tedavi verilmemesi arasında manalı bir fark bulduk” yazdı ve ekledi: “Klinik araştırma ortamı dışında, plasebo kullanımının hiçbir münasebeti yoktur.” 2004 yılında 52 yeni denemeyi tahlil eden bir takip çalışması da sonucu verdi.

Kısacası, plaseboların hastaların kendileri tarafından bildirilen ağrıları ve diğer subjektif ölçümleri üzerinde sınırlı bir tesiri var benzeri görünüyor, lakin hastalıklar üzerinde olumlu bir sonuca ya da bunların hastalık üzerinde nasıl çalışacağını açıklayan fizyolojik bir sisteme dair ikna edici deliller eksik gözüküyor.