F1 Araçlarının Tekerleklerinde Neden 1 Bijon Var?

Bu sisteme “Center-Lock” yani kabaca çevirirsek “merkezden kilitli” diyebiliriz. Yarış sırasında lastiklerin değişimi çok uzun süreceğinden, jant ile beraber değişim yapmak zorunda kalıyorlar. Jantın değişimini de en süratli yapmanın formülü bahsettiğimiz “Center-Lock” sistemi. Bu sistem sayesinde yarış otomobilleri pit stoplarını çok daha süratli bir şekilde bitirip yarışlarına devam edebiliyorlar. 

Aslında düşünürsek, hayatımızda birçok süreci hızlandırabilecek bu sistemi kullanmak mantıklı gelebilir. Lastikçilerde daha az vakit harcar, bijon masraflarımız düşerdi mesela. Yolda yaşanan bir aksaklık sonucu lastik değiştirmek gerektiğinde jantı çok daha süratli söküp takabiliriz aslında. Yarış otomobilleri süratli değişim yapabiliyorsa biz neden yapamayalım ki? İşte birazdan neden yapamayacağımızı okuyacaksınız…

Eğer hal değiştirebilen anahtar kadrolarını icat etmediyseniz bunu kullanamazsınız çünkü “Center-Lock” bijonlar sırf özel ekipmanlar yardımıyla kullanılabilir.

Şu anda araçlarımızda kullandığımız standart bijonlar, metrik standartlarında anahtar ölçüleri kullanır. Bu yüzden sadece otomotiv için geliştirilmemiş basit aletlerle de gerekirse sökümü ve takımı yapılabilir. Lakin “Center-Lock” bijonların özel bir diş yapısı ve boyutu olduğundan etrafta bulabileceğiniz herhangi bir aletle müdahale edemezsiniz. Bu yüzden bu sistemi günlük araçlarımızda kullanmak pratik olmamasının yanında, acil durumlarda işinizi hayli zorlaştırabilir. 

Aranızda yeşil dev “Hulk” yoksa şayet, bu bijonları sıkmanız bir epey zor olacaktır.

Formula 1 ya da benzeri yarış serilerinde, pit ekibi, jantları yerinden sökmek için tabanca özel araçlar kullanırlar. Bu tabancalar Center-Lock bijonları sökmek için özel olarak tasarlanmış hava basıncıyla çalışan çok güçlü darbeli tabancalardır. Bu tabancaların çalışmasını sağlayan güçlü hava kompresörleri ve tabancanın dişli yapısıyla bu aletler muazzamtorkdeğerlerine ulaşabilir. Bu sayede dört-beş bijonun uygulaması gereken torku bu bijonlar tek başına janta uygulayabilir ve jant meselesiz bir şekilde göbeğe bağlı kalabilir.

Bir elin nesi var, iki elin sesi var…

Formula 1 araçları her yarıştan önce, sonra hatta yarış esnasında bile daima olarak hassas kontrollerden geçer ve her şeyin düzgün çalıştığı teyit edilir. Bu hassas denetimlere tabii ki Center-Lock bijonlarımız da dahil. Fakat günlük otomobillerimizde bu türlü bir denetim söylediği söz edilen olmamakla bir arada çoğu kullanıcı lastiklerini bile patlayana kadar değiştirmiyor. Bu da ortaya çok bariz bir sorun ortaya çıkarıyor.

Eğer olur da jantınızdaki tek bijonunuzda bir arıza ya da sorun olursa jantınızı ve lastiğinizi araca bağlayan tek şeyi kaybedersiniz ve sonuçlarını eminim sizler de düşünmek istemezsiniz. Bu yüzden günlük araçlarda birden fazla bijon bulunması size bir nevi garanti sağlar, beş bijonlu aracınızda bir bijon sorun çıkarsa bile diğer dört bijon görevi tamamlamak için hala orada, jantı araçla bir ortada tutuyor olacaktır.

“Peki trafiğe çıkan araçların hiçbirinde mi Center-Lock bijon yok?” derseniz şayet, tabii ki var. Buna hoş bir örnek Porsche 911 GT3 RS olabilir mesela. Kendileri “pist oyuncağı” diye nitelendirebileceğimiz Porsche 911 familyasının tek bir iş için özelleştirilmiş hali, pistlerde en kısa tur mühletini elde etmek. İşte bu yüzden fabrikadan müsabakaya hazır bu araba, hafifletilmiş jantlarıyla birlikte Center-Lock bijonlarla geliyor ve bu benzer Formula 1 araçlarında olduğu süratli değişim yapma imkanı sunuyor.

Bu yazımızda Center-Lock bijonların neden günlük araçlarımızda kullanmadığımızdan bahsettik, o yüzden bir daha yarış izledikten sonra arkadaşlarınız bir buluş yaptığını düşünüp bunu günlük araçlara uygulama fikrine kapılırsa, neden yapamayacağını anlatabilirsiniz.