Formula 1 Araçlarından Günlük Araçlara Geçen 5 Teknoloji

Öncelikle, Formula 1 araçlarının nasıl bu derece gelişmiş olduklarından biraz bahsedelim. Çoğu kesimde teknoloji lideri alanlar olduğu gibi otomotiv sektöründe de araştırma ve geliştirmenin en ağır olduğu alan Formula 1’dir. Bunun esas sebeplerinden biri, Formula 1’in en eski ve esaslı motorsporlarından biri olmasının yanında, astronomik sayılarda bütçelere ve gelirlere sahip olmasıdır. Bu, yarışan çoğu takıma denenmemiş yeni teknolojileri ve deneyleri araçlarında deneme, teknolojilerin performansını görme şansı tanıyor.

Peki bu inanılmaz teknolojiler deneniyor, geliştiriliyor ne hoş de; bu teknolojiler günlük hayatta ne işimize yarayacak ki? Sonuçta bunların hepsi araçları daha da hızlandırmak, güçlendirmek için yapılan geliştirmeler, diye düşünüyor olabilirsiniz. Her bir teknolojinin neden uygulandığından birazdan teker teker bahsedeceğiz ama kısaca bunu özetlemek gerekirse, Formula 1 araçlarını hızlandıran ve güçlendiren her şeyzamanda bu araçların verimliliğini, yoldaki stabilitesini ve sürüş kolaylığını arttırıyor. İşte karşınızda sokak otomobillerinde görebileceğiniz beş Formula 1 teknolojisi…

İstersen bir uçan halı, istersen pist canavarı. İşte karşınızda “Adaptif Süspansiyon ve Tutuş Denetim Sistemi”.

Günümüzde bilhassa lüks spor arabalarda duyduğumuz “Adaptif Süspansiyon” ya da “Aktif Süspansiyon” teknolojisinin aslı tahmin edebileceğiniz üzere Formula 1’e dayanıyor. Öncelikle Formula 1’de nasıl yer edindiğini akabinde da günlük araçlara nasıl uygulandığından bahsedelim.

Orijinali 1991 yılında yarışa çıkarılan Williams FW14 Formula 1 aracı, maalesef birtakım problemlerden ötürü çok da başarılı olamamıştı. Bu yüzden Williams bir sonraki sezonda bu yanlışlarını düzeltmekle kalmayıp üzerine ihtilal niteliğinde özellikler ekledi. 

1992 yılında yarışa çıkarılan FW14B (Spec-B)’nin en çok önemli iki özelliğinden birisi tutuş denetimiydi (TCS – Traction Control System). Bu sistem sayesinde motorun ürettiği aşırı güçten ötürü oluşabilecek bir denetim kaybını elektronik bir modül gücü regüle ederek azaltabiliyor ve aracın denetimden çıkmasına mani olabiliyordu. 

Bu özelliklerden ikincisi ise daha da ilgi alımlı olan etkin süspansiyon sistemiydi. Bu sistem, pilotun komutları doğrultusunda yoldaki değişken şartlara göre süspansiyon sertliğini değiştirerek aracın optimum yol tutuşuna sahip olmasını sağlıyordu. Tüm bu teknolojiler o kadar ileri seviyedeydi ki FIA (Federation Internationale de l’Automobile) yarışların daha rekabetçi olması için bu teknolojilerinkullanılmasını yasakladı.

Tabii bu teknolojilerin Formula 1’de yasak olması, araba üreticilerinin bu teknolojileri standart yol araçlarına uygulaması için bir pürüz değil. Aslında aslında tutuş denetim sistemi yirmi yıl öncesine kadar da çok ilkel bir şekilde araçlarda bulunuyordu. Lakin bunu verimli ve kullanılabilir kılan Williams takımı, günümüzde deneyimsiz sürücülerin dahi araçlarının üzerinde daha fazla denetim sahibi olmasını sağlıyor. 

Aktif süspansiyon sistemi ise ekseriyetle lüks ve spor arabalarda bulunan yol şartlarına göre ahenk sağlayan bir sistemdir. Bu sistem sayesinde lüks bir araba uçan halı bir sürüşe sahipken istendiği anda hayli sportif bir karaktere bürünebilir. 

Artık tarafınızı seçmenize gerek yok. İşte karşınızda “Hibrit Araçlar”.

Tabii çağdaş Formula 1 araçlarını bu kadar ileri düzeyli kılan teknolojilerden bir başkası ise hibrit aktarma sistemleridir. “Hibrit” dediğimiz sistem, içten yanmalı bir akaryakıtlı ya da dizel motorun, elektrikli bir motor ya da motorlarla desteklenerek kullanıldığı bir çeşit tahrik sistemidir. Formula 1 araçları, bu sistemler sayesinde o vakte kadar hiç görülmemiş termal verimlilik düzeylerine ulaşıyordu.

İlk kez 2014 yılında %50 termal verime ulaşılmıştı. Bu, şu demek oluyor; yakılan akaryakıtta bulunan kimyasal gücün yarısı mekanik güce diğer yarısı ısı gücüne dönüşüyordu. Bu, tahminen kulağa berbatmış geliyor olabilir ama sokaktaki ortalama bir otomobilin sadece %25-30 verimlilik yakaladığını düşünürseniz Formula 1 araçlarının ne kadar ileri düzey araçlar olduğunu anlayabilirsiniz.

Aslında bu teknoloji Formula 1 araçlarında kullanılmaya başlandığı tarihten (2014) çok daha öncelerden beri kullanılıyordu. Örnek vermek gerekirse, Toyota Prius (1997) en eski ve tanınan hibrit araçlardan biriydi. Lakin Formula 1 öncesi hibrit sistemleri verimsiz, sağlam olmayan hasılı insanların tercih etmek istemeyeceği sistemlerdi. Fakat Formula 1’in hibrit sistemleri sahip oldukları AR-GE bütçesinin muazzam derecelerde olması sayesinde daha çok geliştirmesi üzerine binek araba üreticileri de burada geliştirilen teknolojileri araçlarına uygulamaya başladı ve günümüzdeki inanılmaz verimli hibrit araçlar doğmuş oldu. 

Bir taşla iki kuş. İşte karşınızda “KERS”.

KERS (Kinetik Enerji Geri Dönüşüm Sistemi) hibrit dönem Formula 1 araçlarının (2014 – Günümüz) bataryalarını yarış uzunluğu dolu tutabilmelerinde çok büyük rol oynamaktadır. Aracın sürat kazanarak edindiği kinetik enerjiyi frenleme sistemine yardımcı olarak elektrik gücüne çeviren bu sistem hibrit sistemin verimli bir şekilde çalışmasında çok büyük bir rol oynuyor.

“Peki bu sistem günlük araçlarımızda nasıl çalışıyor, bizim araçlarımızda ne gibi yararları var?” diye soracak olursanız; ilk olarak söylememiz gereken, işletme maliyetlerine olan katkısı olacaktır. Hibrit ya da elektrikli bir araçta ayağınızı gazdan çektiğinizde yürüyen aksama bağlı bir jeneratör devreye girer ve aracınızın hızlanarak elde ettiği kinetik enerjiyi elektrik gücüne çevirerek bataryaları şarj eder. Bu, sizin iki şekilde işinize fayda:

Birincisi; aracınız, sahip olduğu kinetik enerjiyi elektrik gücüne çevirmek için “enerjinin korunumu kanunu” nedeniyle zorunlu olarak yavaşlayacaktır. Bu yavaşlama sayesinde aslında fren disklerinin ve balatalarının da doğru orantılı olarak kullanımı çok bariz ölçülerde düşecektir.zamanda kimi araçlarda (özellikle elektrikli olanlarda) bu tesirin miktarı ayarlanabilir ve “Tek Pedallı Sürüş” denilen bir sistem kullanılabilir. Bu sistem, fren yaparmışçasına güçlü bir şekilde enerji dönüşüm işini yaptığından bir nevi fren görevi görür ve aracı neredeyse durana kadar yavaşlatır, böylecefren pedalını kullanmanıza gerek kalmaz. Hem disk ve balata ekibiniz çok daha uzun ömürlü olur hem de bataryanız hatırı sayılır ölçülerde şarj edilir. 

İkincisi, bu sistem sayesinde hibrit araçlar bataryalarının şarj olması için yalnızca motora ya da duvar adaptörlerine ihtiyaç duymaz. Bu sayede motordan daha az güç çalarak yakıt iktisadını arttırırsınız, aynı vakitte eve vardığınızda elinizde olan şarj daha fazla olacağından elektrik faturasından da iyi bir miktar tasarruf sağlarsınız. 

Vites geçişleri hiç olmadığı kadar süratli, şanzımanlar bir o kadar kırılgan. İşte karşınızda “F1 Vites”.

Formula 1 izleyen, izlemeyen pek çok kişi “F1 Şanzıman” terimini duymuştur. Tahmin edebileceğiniz üzere bu şanzıman tipinde geçen “F1” Formula 1’i ifade etmektedir. Pekala nedir bu F1 şanzıman?

1979 Formula 1 döneminde geliştirilmeye başlanan bu şanzıman, ilk kez Formula 1 pilotlarına ellerini direksiyondan çekmeden vites atma imkanı sağlamıştı. Bu pilotlara otomobilin üstünde inanılmaz bir hakimiyet ve sürat kazandırmıştı. 1989 yılında bu donanıma sahip bir otomobilin ilk yarışını kazanması ile birlikte bu sistem artık bir Formula 1 standardı oldu ve ismini tarih kitaplarına kazıdı. Çalışma mantıkları aslında hayli kolaydı, pnömatik ya da hidrolik sistem ile çalışan bir seçici ile sıralı bir şanzıman denetim ediliyordu.

Bu sistem o periyodun tork konvertörlü otomatik şanzımanlarına göre daha süratli ve daha hisliydi. Şoför, istediği zaman manuel olarak vites değiştirebildiği için bu sistem spor otomobiller için vazgeçilmezdi. Bu sistemi binek arabalarda ilk kullanan firma, periyodun Formula 1’in yıldızlarından Ferrari oldu. Ferrari F355 Berlinetta F1, trafikte dolaşan ilk “F1 şanzımanlı” otomobil oldu ve kullanıcılara sunuldu. Tabii bu sistem ilk devreye sokulduğunda çok başarılı değildi; çok fazla arızaya sebebiyet veriyor, bakımları çok değerliye patlıyordu. Lakin zamanla teknolojinin ilerlemesi ve şanzımanların daha sağlam hale getirilmesi ile bu sistem alıcılar tarafından hayli beğenildi ve günümüzdeki çift kavramalı otomatiklere kadar evrildi.

Artık eller hep direksiyonda. İşte karşınızda “Çok İşlevli Direksiyon Düğmeleri”.

Günümüzde trafikte dolaşan çoğu 2005 model üstü aracın direksiyonlarında kumanda denetim düğmeleri olduğunu hepimiz biliyoruz. Bu düğmeler sayesinde sürat denetim sistemini, medya sesini, radyo kanalını ya da dinlediğimiz şarkıyı seçebiliyoruz. Bu çok işlevli düğmeler pekala araçlarımızda nasıl yer aldı?

Aslında aracınızdaki bu düğmeler de tekrar bir Formula 1 yapıtı. Formula 1 araçlarında doksanların sonunda kullanılmaya başlayan bu teknoloji, şoförün ellerini direksiyondan çekmeden kimi denetimleri gerçekleştirmesi için geliştirilmişti. Bu sayede yarışın herhangi bir kısmında araç üzerindeki hakimiyeti azalmayacak, daha efektif bir sürüş sergileyebileceklerdi. Bu avantaj sadece Formula 1 şoförlerini değil, vakitte trafikte kullanan bizler için de yararlı olarak görülmüş ve binek arabaların direksiyonlarında da kullanılmaya başlandı. Artık bu teknoloji sayesinde binek araç şoförleri de kritik kontrolleri ellerini direksiyondan ayırmadan yapabiliyorlar.

Yukarıda listelediğimiz beş teknoloji ve aynıleri, Formula 1 araçlarından binek arabalara zamanla aktarılarak günümüz araçlarını bir F1 aracı gibi verimli ve kullanışlı yapma yolunda ilerliyor. Artık direksiyon üzerinden vites atarken ya da müziği değiştirirken biraz da olsa Formula 1 pilotu hissedebilirsiniz.