Formula 1 Pilotları, Araçlarında Neden Yatar Konumdadır?

Motorsporlarının zirvesi olarak isimlendirilen Formula 1’in bu şekilde isimlendirilmesinin aslında pek çok sebebi var fakat uzaktan bakıldığında pek çok çok önemli ayrıntı atlanmış oluyor. Yalnızca direksiyonunu anlamak bile önemli çalışma isteyen bu arabaları bir de yapması var ki, normalde aklımıza bile gelmeyecek detaylar üzerinde çok önemli paralar harcanarak uzun mesailer harcanmasını gerektiriyor. 

Formula 1 her şeyden çok boşlukların sporudur. Yarış öncesinde araçlar garajda dururken, hava kanallarından içeri dev fön makinesine benzer makinelerle sıcak hava verilir ki motor ısınsın. Çünkü aracın içinde motor hareket edemeyecek kadar sıkışık durumdadır, motor ısıtıldığında pistonlara hareket alanı açılmış olur. Bu kadar kompakt üretilen araçların hepsinde aynı şoför koltuğunun olmaması olağan. 

Neredeyse yerde yatarak araç sürüyorlar.

Formula 1 yarışlarında sık sık gördüğümüz üzere pilotlar aracın içerisine yerleştiklerinde başları, aracın dışındaki bir kişinin beline kadar bile uzanmaz. Yuki Tsunoda’yı saymazsak bu pilotların hiçbiri kısa değil. Pilotların uzunluk ortalaması 1.77 metre. Yere ne kadar yakın olduklarını buradan görebiliyoruz. 

Pilotların yarış boyu G kuvvetine aşırı maruz kalmalarından ötürü, aracın içinde sağa sola savrulmamaları çok büyük ehemmiyet taşıyor. Ayrıyeten kadrolar için aerodinamik istikrarlar çok önemli. Bu yüzden de özel imal koltuklar, pilotların özel bir pozisyonda aracın içerisine girebilmelerine imkan sağlıyor. 

Bu çalışmaların temelinde ise Formula 1 araçlarının yere basma kuvvetini de hava sürtünmesini de engellemek yatıyor. Araç üzerinde yere basma kuvveti arttıkça arabanın yol tutuşu artsa da tur vakitleri yavaşlıyor ve lastik aşınması artıyor. Yüksek süratlerde da rüzgar direnci arttıkça araçların ısınma ve sürat kaybıi sıkıntıları ortaya çıkıyor.  

Bu koltuklar da o denli sıradan değil.

Her yıl sezona fit şekilde başlayan pilotlar, sezon boyuncakiloyu ve beden yapısını müdafaaya çalışıyorlar. Kağıt üzerinde bu iş çok kolay gibi gözükse de ortalama bir yarışta pilotlar yüklerinden 3-4 kilo kaybediyor. Son yapılan Singapur GP’de yağmur yağmasaydı pilotların ortalamada 5 kilogram kaybedecekleri tahmin ediliyordu. 

Peki neden pilotlar yapılarını müdafaaya çalışıyor da araçlardaki koltuklar her hafta pilotlara uygun hale getirilmiyor? Aslında getiriliyorfakat düşünüldüğü kadar çok değil. Örneğin bu sene başında araçların çok fazla yunuslanma yaşamasından ötürü boyun ve omuz kaslarını geliştiren pilotlar için koltuklar yenilendi lakin ana kalıp üzerindeki modifikiasyonlar ile bu değişim sağlandı. Sıfırdan kalıp almak çoğu zaman mümkün olmuyor, sıfırdan üretim yapmak bir süreç gerektiriyor. Sonuçta burada Formula 1 araçlarından bahsediyoruz, Fiat Egea’dan değil.

Peki ana kalıp nasıl üretiliyor?

Sene başında pilotların polimerlerle alınan kalıpları, sonrasında 3 boyutlu tasarım programları ile son hallerine getirilip üretime gönderiliyor. Karbonfiberdenüretilen pilot koltukları, boş şasi içerisine yerleştiriliyor. Sonrasında da etrafına elektronik ıvır zıvırlar, kablolar vs. döşeniyor. Yani aracın içerisinde aslında adım atacak yer kalmıyor. Çok şişerseniz koltuğa sığmıyorsunuz, gereğince şişmezseniz bütün yarış uzunluğu her virajda koltuktan dayak yiyorsunuz. Kaldı ki koltuğu değiştirdiğiniz zaman yerine göre şaside bile birtakım değişiklikler yapmanız gerekebiliyor. Aşağıdaki görüntüde 2021 yılında Bottas’ın koltuğunun yapılış sürecine konuk oluyoruz.

Koltuklar aslında arabaya sabitlenmiyor. Bunun sebebi ise bir kaza anında pilotun, kemer tokalarından tutularak araçtan çıkarılabilmesini sağlamak. Böylece mümkün bir omurga hasarı yahut iç kanama tehlikesi çok önemli şekilde azaltılmış oluyor. Koltuklar araca dört noktalı bir sistemle takılıp çıkartılabiliyor. 

En azından şoförler rahat ediyor. Ediyor, değil mi?

Sürücülerin bulunduğu kısımda rahatlıktan çok güvenliğe değer veriliyor. Ayrıyeten aracın dizaynında aerodinamik çok önemli yer tuttuğu için pilotların “birazcık rahatsız bir pozisyonda olması” kadrolar açısından çok da büyük bir sorun değil. 

Burada güvenlik kararlarının ne kadar yararlı olduğunu Romain Grosjean’ın kazasında görebiliyoruz. Ardınızda yakıt deponuz varken bariyerlere yüksek süratle çarptığınızda ve aracınız ateş topuna dönerek ikiye ayrıldığında yalnızca ellerinizde biraz yanıkla o otomobilden olağanda çıkamazdınız. Ya da 2021 döneminde Max Verstappen 51G süratle bariyerlere çarptığında koltuk ve araç darbeyi sönümlemese, bugün geçmiş yıllardaki gibi kazada ölen pilotun isminin verildiği bir Verstappen virajı vardı. Güvenlik önemli, Formula 1’in latifesi yok.

Pilotların bu sürüş durumunda dizleri de kıvrık oluyor. Bunun sebebi ise araçların bilhassa fren pedallarını kullanabilmek için önemli bir güç gerekmesidir. Bu güç farkı az buz değil, Formula 1 aracına alışkın olmayan biri hızlanamaz, hızlansa yavaşlayamaz. Dizlerin kıvrık pozisyonda olması, pilotların daha fazla güç uygulamak için daha fazla kas kullanabilmesini sağlayarak aracın denetimini mümkün kılar. 

Oturma durumunun bir öbür tesiri: Pilotlar sırf önlerini görüyor.

Yarış yayınları esnasında zaman zaman araç üstü kameralardan pistleri görüyoruz. Bu kameralardan gelen görüntüler bize araçların geniş bir görüş alanı varmış hissettiriyor fakat gerçek pek de o denli değil. Bunu iki video ile örneklendirelim çabucak.

Bu, görmüş olduğunuz açı. 2022’de Leclerc’in Ferrari’sinin Abu Dhabi’deki araç üstü kamerasından:

Videoyu görüntüleyemiyorsanız bu kontağa tıklayın.

Bu da pistte Charles Leclerc’in kask kamerasına yansıyan görüntüler:

Görüş alanı farkları dikkat çekiyor. 

Koltukların pozisyonu da önemli.

Aracın aerodinamik yapısının bozulmamasının dışında, pilotların yere bu kadar yakın şekilde gitmesinin bir öbür sebebi de yük merkezini mümkün olduğunca yere yaklaştırmak. Böylelikle aracın hızlanırken, yavaşlarken yahut viraj alırken daha istikrarlı olması amaçlanıyor. Tartı merkezi ne kadar destek noktalarının arasında kalır ve ne kadar yere yakın olursa istikrar o kadar artar. 

Yani Formula 1 araçlarında her pilotun koltuğu kendisine özel olarak üretiliyor. Özel oturma pozisyonu ve biçimi sayesinde koltuklar aracın daha istikrarlı ve aerodinamik olarak daha gelişmiş olmasını sağlıyor.