‘Havrita’ Söylentileri Hakkında Tüm Gerçekler

Havrita isimli uygulama ve internet sitesi, geçtiğimiz hafta sonu boyunca önemli bir gündem yarattı. Ana görüş #HavritaKapatılsın üzerinde ağırlaşsa da bu davetlerde kullanılan imajların kimilerinin gerçekleri yansıtmadığı tespit edildi. Uygulamayı destekleyenler de başıboş köpeklerin insan hayatına tehdidi üzerine ağırlaşan #HavritaHayatKurtarır daveti üzerinde birleşmiş durumda.

Geldiğimiz noktada hususun hayvanseverlik bağlamından uzaklaştığını; gerçeği yansıtmayan görsellerle büyüyen gündemin ve hedefinden sapan tartışmaların aslında hayvanlara karşı nefret duyan bireyleri nasıl ortaya çıkardığını görüyoruz. Artık net şekilde görülüyor ki Havrita tartışmaları, ne sokaktaki canlar için ne de insanların sokaklarda rahatça dolaşabilmeleri için net bir çözüm getirmiyor. Pekala neden? 

Konuya yeni dahil olanlar için baştan başlayalım: Sokaklarda dolaşan ‘başıboş köpek haritası’ olma gayesiyle kurulan Havrita isminde bir uygulama vardı ve bu uygulama kapatıldı:

Uygulama açıklanan amaçladığı sokaklarda her zamançeteleşen ve bazen de saldırgan haller sergileyebilen köpeklerin yerini işaretlemek, bu bahiste hem kullanıcılarına hem de resmi makamlara bilgi vermek. 

Nitekim uygulamanın bu kadar açık uçlu şekilde tasarlanması, kötü niyetli bireylerin kendi acımasız çözümlerini geliştirmesine taban hazırlıyor:

Sokak hayvanlarının ve bilhassa köpeklerin insan hayatına karşı önemli bir tehdit olduğunu, hayati bir mesele söylediği söz edilen olmasa bile -özellikle çeteleşen köpeklerin- huzur bozduğunu belirten önemli bir kitle var.

#HavritaYaşatır derken sokak köpekleri değil, insanlar kastediliyor. Tek hedefin ‘çeteleşen sokak köpeklerinin yerini öğrenmek olduğu’ vurgulanıyor:

Ancak bu açık uçlu hedef, toplumdaki kötü niyetli bireyleri ortaya çıkarıyor:

Sokak köpeklerinin çeteleşip saldırgan haller sergilemesi, bilhassa şehrileşmenin ağır olduğu yerlerde insanlara sorun yaşatabiliyor. Hakikaten bu çete ve köpeklerin yerlerinin işaretlenmiş olması, hayvanları sahiden sevmeyen ve ölmelerini isteyen insanları harekete geçiyor. 

Ancak nedeni ne olursa olsun ‘sokakta başıboş köpek görmeyi istemeyenlerin’ söyledikleri, şiddet yanlısı ve bir canlıya gözünü bile kırpmadan, sorgusuz sualsiz, sebepsiz yere zarar verebilecek kişi yahut şahısları ortaya çıkarıyor. Bir bakıma bizim aynıi karar verme yetisine sahip olamayan, tekrar bizim yüzümüzden sokaklarda yaşamak zorunda kalan canlar; öldürülebiliyor!

Diyelim ki sokakta yürürken gördüğünüz bir köpeği Havrita üzerinden işaretlediniz…

Yaşadığınız tecrübeye bağlı olarak, işaretleme yaparken gördüğünüz hayvanın ‘yardıma muhtaç olduğunu’ yahut ‘saldırgan tutumlar sergilediğini’ belirtmek isteyebilirsiniz. Yani gayeniz; yaşadığınız, şahit olduğunuz tecrübeye göre değişebilir. Bir öteki deyişle o an destek olamadığınız bir hayvanın hayatını kurtarmak yahut saldırgan halleri sebebiyle öteki insanların o bölgeye yaklaşmasını engellemek istemiş olabilirsiniz.

İşte tam da bu noktada yerini belirlediğiniz hayvanın sağlığı, harita üzerinde o işareti gören kişinin yaklaşımına bağlı olarak değişir. İşareti görenler, o hayvanları bulup onlara zarar verebilecekleri benzeri yardımcı da olabilirler. Lakin Havrita cephesinde görüşler bu hayvanların uyutulması yahut ömür boyunca barınaklara kapatılması yönünde. 

#HavritaKapatılsın kampanyasını başlatan ‘Pati Koruyucuları Derneği’ ismiyle faaliyet gösteren ve Paw Guards isimli oluşumdu:

PawGuards, 16 Haziran tarihinde Twitter’da Havrita’nın hayvan vefatlarına yol açtığı, pozisyonu işaretlenen hayvanların sonraki gün can kaybı bulunduğu yahut kaybolduğu belirtmişti. Lakin PawGuards’a göre Havrita yalnızca hayvanları fişleyip öldürme maksadıyla kullanılmıyor; topluluğun tezine toplumsal bir harekete sebep olabilecek ‘bireysel silahlanma’ çağrıları bile yapılıyor.

Nitekim PawGuards topluluğunun bağlı olduğu Pati Koruyucuları Derneği üzerine de önemli kuşkular var. Hatırlayanlarınız olacaktır:

Yayıncı ‘Jahrein’ Ahmet Sonuç’un üstteki görüntüde açıkladığı olayın özeti şöyle: PawGuards topluluğu aslında bir derneğe değil kâr amaçladığı güden şirkete bağlı. Hatta e-ticarete dayalı bir iş modeliyle ‘bağış’ toplayabiliyor. Dernekle hiçbir resmi bağı olmadığı söylenen, lakin buna karşın tüm operasyonun başında olduğunu belirten Erkin Erdoğdu’nun pek çok kabahatten karar giydiği belirtiliyor. Bu iddiaları, e-ticaret yoluyla bağış toplandığını ya da kendisinin hiçbir resmi bağının olmadığını reddetmiyor Erdoğdu.

Şimdi Erdoğdu’nun #HavritaKapatılsın daveti yaptığı şu paylaşıma yakından bakalım:

Paylaşımda kullanılan fotoğraf aslında Mart 2022’de, Muğla’da yaşanan bir hayvan cinayetine ait: 

Havrita ise Mayıs 2022’de kurulmuş bir servis, yani Erdoğdu’nun paylaştığı olay aslında Havrita ile bağlantılı değil:

havrita.com’un WHOIS sorgu sonucu

Kıyılan bir can üzerinden yapılan haberlerin gerçekliğini sorgulama ihtimaliniz çok daha düşük. Bu sebeple ve doğal olarak hayvanseverler kolaylıkla yönlendirilebiliyor, yalnızca muhakkak bir noktaya öfkelenebiliyorlar. Yani onların gözünde bir hedef belirlenmiş oluyor. Sonuç olarak bir cana kıyılmış mı, kıyılmış. Ne yazık ve acı ki bunu değiştiremiyoruz.

Erdoğdu’nun paylaşımı üzerine haberin gerçek olmadığı kullanıcılar tarafından tweetin altında belirtilmiş durumda. Lakin bu ayrıntısı öğrenen Jahrein ve topluluğu; esasen daha önce karşı karşıya geldiği PawGuars’a yönelik somut bir adım atma fırsatına sahip  oldu. Yani haberin palavra olduğu bilgisinin ilk kaynağı Jahrein değil, diğer kullanıcılardı. Jahrein bunu, yani var olan bir gerçeği topluluğu aracılığı ile duyurdu. 

PawGuards’ın palavra haberlere dayanan iddiaları ünlüleri de harekete geçiriyor. Pek çok isim savların kaynağı ve içeriğini sorgulamadan, kapatılmadan öncesinde Havrita’nın ‘cinayet hedefli bir uygulama’ olduğu görüşünde:

Yukarıdaki görüntüde Gazeteci Cüneyt Özdemir’in özetlediği bahis, aslında yalnızca hayvanseverlikle alakalı olmayan. Hislere hitap eden bir önermenin sorgusuz sualsiz ret ya da kabul görebileceğini özetliyor aslında.

Çözüm hayvanları uyutmak mı yoksa sağlıklı barınaklarda yaşatmak ve planlı kısırlaştırma ile çoğalmalarını engellemek mi? 

İşte tartışmaların taraflarını sertleştiren bahis da tam olarak bu. Faaliyetleri ve gelir kaynakları hakkındaki kuşkular her ne kadar ağır olsa da PawGuards, binlerce üyesi ve hayvanların hayatta kalmalarını isteyen bireylerle aynı fikirde. 

Yalan haber manzaralarının kullanan ve dernekleri temsil eden gerçek bireylerin tam olarak muteber olmadıklarını gösteriyor bizlere. Lakin bu düşündükleri ve hayvanların yaşamasını savundukları çizginin yanlış olduğunu söylemek için kâfi değil. Örneğin PawGuards’ın eleştirilen tarafı, Havrita olayından önce ortaya atılan ve hayvanseverlerin hislerini kullandığına yönelik bulgular ve tezler.

Jahrein’in sesi olduğu ve Havrita’nın yaşattığını söyleyen tarafa göre hayvanlar denetimli bir şekilde uyutulmalı, barınaklarda yaşatılmalı. Bu barınaklara yetkili kurumlar tarafından yatırım yapılmalı, nüfus artışı uyutulma yoluyla denetim altına alınmalı.

Sonuç: Sosyal medyada kimin haklı olduğunu tartışırken gerçekleri unutuyoruz. İki gerçek var:

• Sokak köpeklerinin denetimsiz çoğalması insan hayatını tehdit edebiliyor.
• Ancak saf hayvanların hayatı da tehdit altında. 

İnsanlar tarafından yaşam alanı olarak belirlenen şehirlerde hayvanların başıboş dolaşmaları ve bunun artık insan hayatını tehdit eder boyuta ulaşması hayvanların suçu değil. İnsanlar benzeri muhakeme yeteneği olmayan canlıları suçlu ilan edip acımasız cezalar kesmeden önce yapılan yanlışları çözmekte fayda var.

Zaten dünyaya gelen bir canı almak yerine, sorunun çok çok öncesinde ‘planlı kısırlaştırma’ ve ‘yaşam şartları iyi barınakların inşa edilmesi’ gibi çeşitli tedbirlerin alınması kulağa daha mantıklı geliyor. Lakin Twitter yankı odalarında dolaşırken haklı olma eforuna, insanları dolandırma gayesiyle yürütülen tartışmaların hiçbir tahlil getirmediğini görmek gerekiyor.