“Karman Sınırı”nın Ötesinde Ölen Üç Kozmonot

Uzayın hangi irtifada başladığını daha önce hiç merak etmiş miydiniz? Pekala, uzay ile olan hududumuzun belirlenmesinde kimi uyuşmazlıkların yaşandığını biliyor muydunuz? O denli ki vazifelerde kaybedilen uzay işçisi sayısında dahi bir görüş birliği sağlanamadığından bahsetmek mümkün.

Uzay

28.01.2023 21:42

A⁺

A^-

İnsanoğlunun ilk fonksiyonel uydusu Sputnik 1’in Sovyetler Birliği’nce yörüngeye oturtulması ile başlayan uzay yarışı, hem büyük atılımlara hem de ciddi görüş ayrılıklarına sahne oldu.

Günümüze ulaşan bu görüş ayrılıklarından muhtemelen en büyüğü, uzayın başlangıç noktasının neresi olduğu tartışmasıdır. Bu problemde şimdi uzlaşmaya varılamaması bundan ötürü ortaya çıkan belirsizlik, zaman zaman kimi trajik hadiselerin trajik vaka olarak sınıflandırılmalarını bile önleyebilmekte. Bu yazımızda bu olaylardan “Soyuz 11” trajedisine ve bu trajedinin bu meçhullükten nasıl etkilendiğine değineceğiz.

Gezegenin büyük bir kısmınca kabul gören sınır: Karman Hattı

Macar-Amerikalı bilim insanı Theodore von Kármán’ın, deniz seviyesinin 100 kilometre üzeri olacak şekilde belirlediği bu sınır, Amerika Birleşik Devletleri Silahlı Kuvvetleriharicinde tüm devletler ve kurumlarca standart atmosfer-uzay sonu olarak kabul görmektedir. Bu kuruma göre ise standart sınır, deniz seviyesinin 80 kilometre üzeri olarak belirlenmiş.

Amerika Birleşik Devletleri’nin Karman Hattı’nı tam olarak standart kabul etmemesinin net bir nedeni olmamakla birlikte, bu durum size metrik sistem yerine emperyal sistemin bir varyantını kullanmalarını anımsattıysa haksız sayılmazsınız.

Şaşırtıcı uzay atılımlarıyla çokça unsur imza atan ve ürettiği roket motorlarının kullanımı günümüzde dahi devam eden SSCB; bu muvaffakiyetlerini, yaşadığı çokça felâketten aldığı derslere borçlu.

Amerika Birleşik Devletleri’nin tersine Sovyetler Birliği’nin uzay doktrini, makul maksatlara ağırlaşmak yerine olabildiğince fazla unsur imza atmak odaklıydı. Bu sebeple Sovyet mühendisler, Amerikalı meslektaşlarının tersine daima yepisyeni ve deneysel sistemler ile uğraşmak zorunda kaldılar. Bir görevden öteki bir göreve ani geçişler, tek bir göreve derinlemesine odaklanılmasını ve olabildiğince inançlı hâle getirilmesini her zamanönlemekteydi.

Bu vazifelerden biri olan “Soyuz 11”, asıl amaçladığı olan bir uzay istasyonuna kenetlenme maksadına ulaşmasına karşın sonlara doğru şimdi gibi görülmemiş bir trajediye dönüştü. Dünya’ya geri iniş yapan bu Sovyet uzay aracına ulaşıldığında, içindeki üç kozmonotun da boğularak can verdikleri ortaya çıktı. Üç kozmonot, en nihayetinde Kremlin’e defnedildi.

Şimdi uzay hududu konusunda yaşanan uyuşmazlığın sebep olduğu meçhullüğü hatırlayalım. Bu kozmonotların uzayda can verip vermedikleri sorunsalı, tam olarak nerede boğulduklarına bağlı olarak değişebilecek bir durumdur. Yaşananlar Karman Hattı’nın üzerinde gerçekleşti ise söylediği söz edilen üç kozmonot uzayda, Karman Hattı’nın altında gerçekleşti ise de Dünya’da can vermiştir. Karman Hattı’nın ötesinde can vermiş olmaları ihtimâli gerçekse, kendileri vakitte Karman Hattı’nın ötesinde ölen tek ekip olarak da tarihe geçmiş olabilirler.

Eskiden sırf devletlerin ve devlet kurumlarının kalkışabildikleri uzaya çıkma gayretleri, gittikçe zenginleşen özel şirketlerin ve milyarderlerin de dala giriş yapmaları üzerine zamanla devletlerin monopollerinden çıktı.

SpaceX özel uzay şirketlerinin atılımları sayesinde bu gayretler, sektör dışı şirketlerin CEO’larınca da benimsenmeye başlandı. Bunlardan yakın vakitte en ses getirenlerinden biri, Amazon CEO’su Jeff Bezos’un ve İngiliz milyarder Richard Branson’ın teşebbüslerinden biriydi.

Sektöre büyük bir hırsla katılan Bezos ve Branson, Temmuz 2021’de kendilerince bir uzay yarışına giriştiler. Sonuç olarak yarışı “Karman Hattı” sınır kabul edilir ise Bezos, 80 kilometerlik hat sınır kabul edilir ise de Branson kazanmıştır. Günümüzde bu yarışı kimin kazandığı hâlâ tartışılmaktadır.

Özetlemek gerekirse; günümüzde bile varlığını sürdüren bu uzay sonu sorunu, kimi trajedileri uzay trajedisi olmaktan çıkarabileceği gibi kimi uzay yarışlarını da net bir kazanandan yoksun bırakabilen, kişiyi belirsizliklerle boğuşturan bir karmaşaya evrildi denebilir.