Kaşınan bir yarayı neden kaşımamalısınız?

Muhtemelen bedeninizde kaşınan bir yarayı, alerjik bir döküntüyü yahut ısırığı asla kaşımamanız gerektiğini, yoksa daha da kötüleşeceğini duymuşsunuzdur. Fareler üzerinde yapılan bir çalışma, bu tavsiyenin doğru olduğunu ve nedenini buldu.

Bir böcek ısırığı gibi kaşınan bir yeri kaşımak, en azından süreksiz bir rahatlatma hissi verebilir. Bu, cilt tahrişine karşı evrimsel olarak korunan bir davranışsal reaksiyondur. Bu yüzden bunun ziyanlı olabileceği fikri garip gözükebilir. Fakat, Pittsburgh Üniversitesi’nde dermatoloji ve immünoloji profesörü ve yeni çalışmanın kıdemli yazarı Daniel Kaplan, yaptığı açıklamada, “Kaşıma ekseriyetle zevklidir, bu da bu davranışın evrimleşebilmesi için bir cins yarar sağlaması gerektiğini gösteriyor” dedi ve ekledi: “Çalışmamız, kaşınmanın vakitte bakteriyel cilt enfeksiyonlarına karşı savunma sağladığına dair ispatlar sunarak bu paradoksu çözmeye yardımcı oluyor.”

Alerjik kontakt dermatit, cildimizi tahriş eden alerjenlere karşı alerjik bir tepkidir. Kauçuk, kozmetik ya da yapıştırıcılarla temasın yanı sıra zehirli sarmaşık, ayçiçeği, krizantem ve lale aynıi bitkiler, nikel ya da kobalt gibi birtakım metaller ve hatta antibiyotikler ilaçlar aynıi çeşitli kaynaklardan gelebilir. Bu durumun semptomları arasında kaşıntılı, şişkin döküntülerin gelişimi bulunabilir. Bu kırmızı lekeleri daima kaşımak, daha fazla iltihaplanmaya yol açarak daha fazla kaşınmaya ve düzgünleşme mühletinin uzamasına neden olacaktır.

Kaplan ve meslektaşları, bu kısır döngünün sebebini araştırmak için egzama gibi semptomlar üretmek için kaşıntıya neden olan alerjenleri ve “normal fareler” ve kaşıntı algılayan nöronları olmadığı için kaşınmayanları kullandılar.

Normal farelerin kendilerini kaşımalarına izin verildiğinde, kulakları nötrofil ismi verilen bağışıklık hücreleriyle şişti ve iltihaplandı. Hissetmedikleri ya da engellendikleri için (köpek ve kedilerdeki koni halindeki boyunlukları düşünebilirsiniz) kulaklarını kaşıyamayan fareler daha hafif şişlik ve iltihap yaşadılar. Bu da kaşımanın cildi daha da fazla tahriş ettiğini gösteriyordu.

Daha sonra araştırmacılar, kaşınmanın ağrı algılayan nöronların “P maddesi” ismi verilen bir bileşiği serbest bırakmasına da neden olduğunu buldu. Bu, nörotransmitter ve nöromodülatör olarak hareket eden bir nöropeptittir. P unsuru serbest bırakıldığında, nötrofillerin iştiraki yoluyla kaşıntı ve iltihabı yönlendiren iltihabın temel koordinatörleri olan mast hücrelerini aktive ediyor.

Kaplan’ın söylediğine göre mast hücreleri, “doğrudan alerjenler tarafından aktive edilir ve bu da küçük çaplı iltihaplanma ve kaşıntıya neden olur.” Buna karşılık P maddesi’nin serbest kalması ikinci bir şekilde daha mast hücrelerini etkin ederek, kaşımanın ciltte daha fazla iltihaplanmaya neden olmasına sebep olur.

Makale Science mecmuasında yayımlandı.