Kimi Hayvanlar Nasıl Oluyor da Çiftleşmeden Gebe Kalabiliyor?

Son yıllarda kimi hayvanların çiftleşmeden gebe kaldığına dair haberler duyuyoruz değil mi? Bu durum, doğal maddeleri âdeta hiçe sayıyor benzeri görünüyor.

Peki, “bakire doğumlar” nasıl mümkün olabiliyor ve neden daha sık görülüyor?

Bazı bilim insanları, bu hamileliğin partenogenez ismi verilen fenomen sonucu olabileceğini öne sürdüler.

Partenogenez, bir yumurtanın sperm tarafından döllenmeden embriyo hâline gelmesi anlamına gelir. Süreç, bilhassa böceklerde yaygındır lakin omurgalılarda daha ender görülür.

2001 yılında esaret altındaki büyük çekiç başlı köpek balığının doğum yapmasından bu yana, köpek balıkları ve sürüngenlerde daha fazla vaka rapor edilmiştir.

Bilim insanları, partenogenezin neden meydana geldiğini tam olarak anlayamasalar da bunun dişilerin genetik malzemelerini yavrularına aktarmak için son bir efor olduğunu öne sürüyorlar.

Peki partenogenez nasıl işliyor?

Normalde hayvan üremesinde yumurtalar, genetik gereç ve diğer hücresel yapıları paylaşan mayoz sürecinde üretilir. Süreç, polar cisimcikler ismi verilen üç hücresel yan ürün oluşturur.

Bu polar cisimcikler dişi tarafından yeniden emilir fakat partenogenezi durumunda, polar cisimciklerden biri yumurtayı dölleyerek geçerli bir embriyo oluşturur.

Yani süreç, klonlamadan farklıdır ve kimi dezavantajları vardır. Örneğin partenogenez yoluyla üreyen yavrular, annelerinden daha az genetik çeşitliliğe sahip olurlar.

Bazı tipler için aseksüel üreme avantajlı olabilir. Örneğin Meksika ve Kaliforniya’daki birtakım kırbaç kuyruklu kertenkele popülasyonları tamamen dişi hâle gelmiş ve aseksüel olarak ürerler.

Tüm çeşitler partenogeneze iyi adapte olmamıştır.

Köpek balıklarında partenogenez yoluyla doğan yavrular, genellikle kısa ömürlü olup cinsel olgunluğa nadiren ulaşırlar.

Zebra köpek balıklarında yapılan yapay tohumlama denemelerinde, bilim insanları partenogenetik yavruların hayatta kalma talihini inceledi.

Çalışma; partenogenezle üretilenlerin, cinsel olarak üretilenlere kıyasla ortalama bir yıl daha az yaşadığını ortaya koydu.