Kripto Paralar, Bir Kelamla Nasıl Altüst Olabiliyor?

Kripto para dünyası, son periyotların en büyük çöküşlerinden bir adedini yaşadı. Hatırlayanlarınız olacaktır; birkaç ay önce Terra (LUNA) olayı patlak vermiş, bir kripto para ünitesinin ansızın yüzde 97 oranında değer kaybetmesiyle piyasalarda büyük bir çöküş olmuştu. Sonraki süreçte ise hafif bir toparlanma eğilimi görmüştük.

Yatırımcılar rahat bir nefes alır gibi olmuşken, piyasaları alt üst edenyeni bir gelişme oldu. Bu kere dünyanın en büyük kripto para borsaları arasında yer alan FTX, hakkında çıkan haberler sonrası iflas etti. Yaşananlar, piyasaları bir defa daha sarsmayı başarmıştı. Hal bu türlü olunca da bundan bir yıl önce 70 bin dolar düzeyini konuştuğumuz Bitcoin, 15 bin dolar seviyelerine kadar gerilemiş oldu…

E hani merkeziyetsizlik gerekiyordu? Nasıl oldu da yaşanan olaylar, piyasaların çökmesine yol açtı?

Kripto paralar yaygınlaşmaya başladığında, “merkeziyetsizlik” tabiri herkesin dilindeydi. Bölümün önde gelen isimleri, herhangi bir bankaya ya da hükümetlere bağlı olmayan kripto para ünitelerinin, geleceğin ekonomik modeli olacağını söyleyip duruyordu. Lakin geldiğimiz nokta ortada. Bir borsayla ilgili gündeme gelen tezler ile akabinde yapılan açıklamalar, yatırımcıların milyarlarca dolar zarar etmesine yol açtı. Dev bir borsa da batıp gitmiş oldu…

Yani kripto para dünyasında merkeziyetsizlikten bahsetmek, şu an için çok da mümkün değil gibi görünüyor. Biz de bu durumu, siz değerli okurlarımız için Daktilo 1984 sitesinin genel yayın direktörü, Ekonomist Enes Özkan’a sorduk. Gelin hep birlikte, bir ekonomistin bu bu bahis ile ilgili yorumlarına yakından bakalım.

Merkeziyetsizlik tüm kriptolar için değil. Bitcoin için!

Enes Özkan, merkeziyetsizlik tabirinin aslında tam olarak doğru kullanılmadığını ifade ediyor. “Merkeziyetsizlik savını ortaya atan şey kripto paralar değil, Bitcoin. Ayrıyeten Bitcoin’in merkeziyetsizlik savı da hala devam ediyor. Merkeziyetsizlik savıyla alternatif bir ekonomi modeli öneren Bitcoin hala yerinde!” diyen Özkan, buradaki esas sıkıntının diğer kripto para üniteleriyle ilgili olduğunu belirtiyor. 

“Hız, merkeziyetsizlik ve güvenlik… Üçünü birlikte sağlamak kolay değil!”

Merkeziyetsizlik kavramını anlamak için teknik ayrıntılara inmek gerektiğinden söz eden Özkan, kripto para ünitelerinin üç teknik ayrıntı olan sürat, merkeziyetsizlik ve güvenliğianda sağlamanın çok zor olduğunu ifade ediyor. Gelin bir ekonomistin sözleriyle hem Bitcoin’in hem de diğer kripto para ünitelerinin çalışma sistemine yakından bakalım:

Bitcoin’de birçok merkez var. İşte bu da merkeziyetsizlik demek. Bundan kaynaklı olarak da transferler uzun sürüyor. Birçok insan bu transferlerde rol oynuyor. Ayrıca Bitcoin’de yapılan bir işlem geri alınamıyor. Bu güvenlikle ilgili bir şeydir. Başkalarında ise apayrı bir durum var. Bu yüzden Bitcoin’i başkalarıyla karıştırmamak lazım.

Diğer kripto paralarda ise farklı farklı durumlar var. Kimileri pay senedi, kimileri gerçek para, kimileri mevduat hesabı, kimileri ise emtiai hareket ediyor. Tam da bu yüzden, Bitcoin’i kripto para, başkalarını ise kripto varlık olarak nitelendirmek daha doğru olacaktır. İşin bir de getirdiği yenilik boyutu var. Bitcoin, paranın doğasıyla ilgili, yani iktisatla ilgili bir yenilik getirdi. Öbürleri ise daha çok orijinal teknolojiler kazandırdı.

“Esas mesele, bir merkez tarafından üretilen kriptolarda!”

Enes Özkan’a göre merkeziyetsizlik tartışmaları Bitcoin ile bağdaştırılıyor olsa da esas mesele, bir ekip tarafından piyasaya sürülmüş olan nispeten küçük kriptolarda. Ünlü ekonomist, merkeziyetsizlik tartışmalarına şu açıdan bakılması gerektiğini ifade ediyor.

Yaşanan zahmetler, merkezi yapıların ortaya çıkardığı kripto varlıklarla ilgili. Genelde ekipler tarafından piyasaya sürülen kriptolar. İşte “shitcoin”ler, “memecoin”ler, Dogecoin (DOGE) ve Shiba Inu (SHIB) gibi varlıklar. Örneğin en son yaşanan FTX borsasındaki sıkıntılar. Onların FTT isminde bir kripto üniteleri vardı. Komitelerde avantaj sağlıyor. FTX ekibi, sınırsız FTT basma özgürlüğüne sahiptiler. Bitcoin’de ve hatta Ethereum gibi büyük kripto paraların birçoklarında bu türlü bir şey yok.

Yaşananlar sonucunda endişelenmeli miyiz yoksa umudumuzu koruyalım mı?

Türkiye’de çok sayıda kripto para yatırımcısı olduğu herkes tarafından bilinen bir gerçek. Hal bu türlü olunca biz de yatırımcıyı nelerin beklediği konusunda bir soru sorduk. “Geleceğe yönelik endişelenmeli miyiz yoksa umudumuzu korumalı mıyız?” sorumuza, Ekonomist Enes Özkan’ın yanıtı şöyle oldu:

Aslında her ikisi de. Bir yandan telaş veriyor zira bu kadar fazla aksiliğin arka arda gelmiş olması, fiyatlarda düşüşe neden oldu. Ayrıyeten bu aynıi durumlar kriptoyu regüle etmek isteyen kamu kurumları, uluslararası kuruluşları ve hükümetleri güçlendiriyor. Ellerine koz veriyor ve hatta çok büyük yeniliklere kapı kapatmamıza neden olabilecek hareketlere dönüşebiliyor. Lakin ben hala umutluyum. Bunun nedeni, en başında da söylediğimi sıkıntının merkeziyetsizlikle ilgili olmaması…