Mümkün bir Uluslararası Uzay İstasyonu felaketine ne kadar hazırız?

1998’den bu yana Dünya’nın yaklaşık 400 kilometre üzerindeki yörüngede faaliyet gösteren Uluslararası Uzay İstasyonu (UUİ – ISS), eskiyen donanımları ve giderek artan teknik meseleler nedeniyle önümüzdeki yıllarda emekliye ayrılmaya hazırlanıyor.

NASA’nın Havacılık Güvenlik Müracaat Paneli (ASAP) toplantısında, UUİ’nin mevcut durumu ve gelecekteki riskleri ele alındı. İstasyonun uzun yıllardır hizmet vermesi nedeniyle bakım ve operasyonel güvenlik mevzularında kritik problemlerle karşı karşıya olduğu belirtildi.

UUİ’nin Rus Zvezda modülünde bulunan hava sızıntısı, istasyonun karşı karşıya olduğu en önemli teknik sıkıntılardan biri olarak bedellendiriliyor. İlk sefer 2019’da tespit edilen bu sızıntı, başlangıçta günde yarım kilogram hava kaybına neden oluyordu. Fakat 2024 itibarıyla kayıp miktarı bir kilograma çıktı, bu da sorunun giderek büyüdüğünü gösteriyor.

NASA ve Roscosmos, sorunun çözümü için iş birliği yapsa da sızıntının kaynağı tam olarak belirlenemedi. Astronotlar, durumu denetim altında tutmak için çeşitli süreksiz tedbirler alıyor lakin bu tahliller kalıcı değil.

Yörüngeden çıkış için acil durum planı bilmecesi

UUİ’nin denetimli bir şekilde yörüngeden çıkarılması için NASA’nın 2030 yılına yönelik bir planı bulunuyor. Lakin acil bir durumda istasyonun nasıl tahliye edileceğine dair net bir strateji şimdi oluşturulmuş değil. Beklenmedik bir teknik arıza ya da güvenlik sorunu nedeniyle istasyonun denetimsiz bir şekilde Dünya’ya düşme riski var. NASA’nın güvenlik uzmanları, yerleşim alanlarını etkileyebilecek potansiyel enkaz senaryolarına karşı tedbir alınması gerektiğini vurguluyor.

Panel üyeleri, bu sorunun tahlili için “ABD Yörüngeden Çıkış Aracı” ismi verilen özel bir düzeneğin geliştirilmesini önerdi. Bu araç sayesinde istasyonun denetimli ve inançlı bir şekilde yörüngeden çıkarılması sağlanabilir.

Yaşam destek sistemleri ve bütçe sorunları

UUİ’deki hayat destek sistemlerinin bakımında yedek modül eksikliği büyük bir sorun teşkil ediyor. Kargo teslimatlarındaki gecikmeler nedeniyle, astronotların ihtiyacı olan kimi kritik gereçlerin vaktinde ulaştırılamadığı bildirildi.

NASA’nın Havacılık Güvenlik Müracaat Paneli üyesi Rich Williams, bütçe kısıtlamalarının bu problemleri daha da artırdığını ifade ederek, UUİ’nin inançlı bir şekilde emekliye ayrılması için kâfi kaynak ayrılmasının kritik ehemmiyete sahip olduğunu ifade etti.

NASA’nın güvenlik raporuna göre, UUİ artık görev mühletinin en riskli periyotlarından birini yaşıyor. İstasyonun emekliye ayrılma sürecinden önce bilhassa acil durum planlarının oluşturulması büyük kıymet taşıyor. Denetimli yörüngeden çıkarma ve güvenlik tedbirlerinin güçlendirilmesi, astronotların güvenliğini sağlarken, Dünya’ya düşebilecek enkaz riskini de en aza indirmek için kritik rol oynayacak.

Önümüzdeki yıllarda UUİ’nin kademeli olarak görevden alınması ve inançlı şekilde yörüngeden çıkarılması, uzay araştırmalarının geleceği açısından dikkatle planlanması gereken çok önemli bir süreç olacak.