Ruhsal Bozukluk Olan Derealizasyonun 4 Çok Önemli Belirtisi

Dejavu yaşamayanımız yoktur. Bazen hiç bulunmadığımız yerler, hiç tanımadığımız şahıslar bize tanıdık gelir. Bazen ise bildiğimiz yerler, tanıdığımız bireyler bize yabancı gelir.

Bunlara ek olarak çok nadiren de olsa etrafımızı farklı ve canlı absürt renklerle gördüğümüz de olur. Bu canlı absürt renkler bizi şaşırtsa da bu şekilde görmemizin bir nedeni de ruhsal bozuklukların sınıflandırıldığı ve açıklandığı DSM 5 ve ICD10 kitaplarında tarifi yapılan bir bozukluk olan derealizasyon bozukluğudur.

Artık gerçeklerden kopmanızın bir sebebi var!

Depersonalizasyon(kendine yabancılaşma) ile sık sık karıştırılan derealizasyon yani gerçekdışılık, aynı bozukluk kategorilerinde olmalarına karşın aslında ikisi de birbirinden çok bağımsız olan iki bozukluk. Depersonalizasyonda kişi kendi vücuduna yabancılaşırken derealizasyonda kişi bulunduğu ortama yabancılaşır. Nedeni çoğunlukla bilinmese de kişinin hissettiği gerilim yükünün artmasının şahsa buna tecrübeler yaşattığı düşünülüyor. Kişi artan gerilim yüküne karşı bulunduğu ortamdan uzaklaşarak kendisini kendisinden korumaya çalışıyor olabilir. 

Depersonalizasyonda kişi kendi bedeninde güya dışarıdan bir gözlemciymiş aynıi hisseder. Hatta zaman zaman kendisinden üçüncü tekil şahısi bahseder. İsminizin Beğenilen olduğunu farz edelim. Bu bozukluğa sahipseniz bir şeyden hoşlanmadığınızı belirtirken sık sık ‘Gözde bunu hiç sevmedi’ deme ihtimaliniz yüksek. 

Derealizasyon ise DSM 5’te (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders)  “Çevredekilerle ilgili olarak gerçekdışılık yahut kopukluk yaşantıları (Örn: insanlar yahut objeler gerçek dışı, düşsel, sisli, cansız yahut görsel açıdan çarpık olarak yaşantılanır.)” şeklinde tanımlanır.

Derealizasyonunuz varsa sık sık “dejavu yaşıyorum galiba” dediğiniz durumlar başınıza gelebilir. Bildiğiniz aynıi dejavuda daha önce içinde hiç yaşamadığımız yerler, bir olay, kişi bize tanıdık gelir ve o anı daha önce yaşamışız aynıi hissederiz. Bu duruma halk arasında dejavu denilse de tıp literatüründe gördüm sanı olayı denir. Bunun bir de “hiç görmedim sanı olayı (jamais vue)” olan versiyonu da vardır. Bunda ise daha önce yaşadığınız bildiğiniz yerler, tanıdığınız kişiler size yabancı gelir ve hiç görmemişsiniz gibi hissedersiniz.  

Derealizasyonunuzun olduğundan şüpheleniyorsanız bu maddelere dikkat edin!

Ama ben delirmedim de neden bu türlü hissediyorum!

Hem derealizasyonda hem de depersonalizasyonda sizin gerçeği değerlendirme yetinizde herhangi bir bozulma olmaz. Her ikisi de genelde genç yaştaki bireylerde daha çok görülür ve geçicidir. Bundan Ötürü zaman zaman güya kendinizi bu dünyaya ait değilmiş, uzaydan geliyormuş hissediyorsanız korkmayın, delirmediniz; yalnızca bir ruhsal rahatsızlık geçiriyor olma ihtimaliniz var, o kadar.

Bu yaşadıklarım yüzünden etrafımla aram bozuluyor, kasıtlı yaptığımı düşünüyorlar!

Psikolojide bir belirtinin hastalık düzeyinde olup olmadığı, sizin hayatınızı ne kadar etkilediğiyle ölçülür. Farz edelim ki tanıdığınız insanlar size yabancı gelmeye başladı, bunun doğal sonucu olarak siz de onlara soğuk davrandınız. Bu artık o denli bir düzeye geldi ki etrafınızdakiler sizin olağan davranmadığınızı düşünmeye başladılar, işte bu türlü bir durumda bu bozukluğa sahip olma ihtimaliniz yüksek. Çünkü bu ruhsal bozukluk; doğası itibarıyla sizi toplumsal, işle ilgili alanlarda badireye düşürür, işlevselliğinizde düşme yaşanmasına sebep olur. 

Tamamkafam da hoş değil ki, neden bunlar benim başıma geliyor?

Bu bozukluğa sahip olduğunuzdan şüpheleniyorsanız sizi yaşamın dışına itmek, bulunduğunuz ortama yabancı hissettirmek gibi yan tesirler sağlayan herhangi bir berbata kullanılabilen madde yahut ilacın tesirinde olmadığınızdan emin olmanız gerekiyor. Şayet bundan emin olmanıza karşın şeyleri deneyimlemeye devam ediyorsanız sebepleri şunlar olabilir; günlük bunaltılar, aşırı uykusuzluk, yorgunluk, telaş verici ömür olayları, tahminen aşırı çay, kahve, alkol ve başka toksik nedenler.

Şizofren miyim sanki?

Şizofreni, panik bozukluk, depresyon, tasa gibi psikolojik bozukluklarda da derealizasyon bozukluğunun semptomlarına benzeyensemptomlar sık sık görülür. Kişi bulunduğu ortama yabancı hisseder. Uzaylı olduğunu düşünür. fakat buna aynı durumlarda sahip olduğunuz bu rahatsızlığa artık derealizasyon demezsiniz, var olan diğer ruhsal bozukluğu söylersiniz. Bundan Ötürü yalnızca ve yalnızca derealizasyon bozukluğunun semptomlarının olması gerekiyor.  

Tanı ve tedavi süreçleri için ne yapılmalı?

Yukarıda sayılan maddelerin sizde olduğundan şüpheleniyorsanız yapmanız gereken ilk şey bir psikiyatri kliniğini ziyaret etmek olacaktır. Söz konusu bozukluğun ara ara düzeldiği fakat tekrar kendisini yenilediği devirler olur. Tam bir tedavisi olmamakla bir arada hastalığın tedavisinde kullanılan ve tedavi edici tesiri olduğu düşünülen ilaçlar bulunuyor. Bunlarla birlikte farklı terapi teknikleri de hastalığın tedavisinde kullanılır.

Not: Bu yazıda verilen bilgiler sizin kendinize dair farkındalığınızı artırmanız amacıyla yazılmıştır. Bu bilgilerle ne kendinize ne de bir diğerine teşhis koyamazsınız. Teşhis ve tedavi süreçleri için psikiyatri klinklerine başvurmayı unutmayın.

Kaynaklar: DSM 5, Ruh Sağlığı ve Bozuklukları kitabı (Orhan Öztürk)