Samanyolu Galaksisi, daha önce düşündüğümüz kadar “ölü” olmayabilir

Gökbilimcilerin Samanyolu’nda yeni yıldızların oluşma suratına ilişkin kestirimleri, uzun bir müddettir bu sürecin çok yavaş gerçekleştiğini öneriyordu. Ancak yeni bir çalışma, gerçek oluşum pahasının bunun on katı daha süratli olduğunu öne sürüyor. Şayet bu teklif doğruysa, galaksimizi (gökada) görme biçimimizi ve başkalarıyla karşılaştırmasını tamamen değiştirebilir.

Gökbilimciler galaksileri, etkin olarak yeni yıldızlar oluşturanlar ve “ölü” olarak sınıflandırdıkları arasında ikiye bölerler. Ölü galaksiler hala bol ölçüde ışık üretiyor ve teknolojik uygarlıkların varlığının en mümkün olduğu yerler olabilir. Fakat, çok az yeni yıldız üretiyorlar. Diğer bir galaksiyle birleşme aynıi bir şey bunu değiştirmedikçe, bu galaksiler uzun ve yavaş bir küçülmeye hazır durumda. Ayrıyeten, süpernovalar ve diğer pek çok değişik olay neredeyse sadece birkaç on milyonlarca yıllık yıldız oluşumu içinde meydana geliyor, bu nedenle can kaybı bir galaksi birçok açıdan sıkıcı bir galaksi olarak tanımlanır.

Samanyolu hala yıldız oluşum bölgelerine sahip ve bunların en ünlüsü göreli olarak yakın olan Avcı Bulutsusu‘dur (Orion Nebulası). Yeniden de gökbilimciler, “çoğunlukla ölü” olarak sınıflandırılabilecek bir yıldız oluşum süratiyle (bazı tahminlere göre yılda yalnızca bir ila iki yıldız, başkalarında iki ila beş yıldız) Samanyolu’nun en iyi yıllarını çoktan geride bıraktığı sonucuna varmışlardı. Lakin son vakitlerde Astronomy and Astrophysics tarafından kabul edilen bir makale hayli yüksek bir sayıdan bahsediyor.

Yıldızlar ansızın, bir günde ortaya çıkmaz, bu süreç milyonlarca yıl sürer. Bu nedenle, bilhassa de daha geniş alanların görüş alanından gizlendiği kendi galaksimizde, yeni yıldızların sayısını tahmin etmek zordur. Universität Würzburg’dan Dr. Thomas Siegert ve ortak yazarlar, her ikisi de yaklaşık bir milyon yıllık yarı ömre sahip alüminyum-26 ve demir-60 izotoplarının bozunmasıyla bağlı gama ışınlarına bakarak, biraz dolaylı olan aşağıdan üste bir model kullanıyor.

Bunların her ikisi de çok büyük yıldızlardan oluşur, hem süpernova patlamalarında hem de alüminyum-26 durumunda yıldızın ömrü boyunca oluşur. Bu yüzden, bollukları, bu olayların ne kadar yaygın olduğu konusunda bir ipucu sunar. Süpernova olabilecek kadar büyük yıldızların çok kısa ömürleri olduğundan, süpernova olaylarının sıklığı, yakın zaman içerisinde oluşan büyük yıldızların sayısının güçlü bir göstergesidir. Bu noktadan yola çıkan yazarlar, bu değişik sona ulaşmak için çok küçük olan çoğu yıldız da dahil olmak üzere toplam yeni yıldız sayısını tahmin ediyor.

Gama ışınları tozdan geçmekte görünür ışıktan çok daha başarılı olduğu için, galaksinin direkt göremediğimiz kısımlarında neler olup bittiği hakkında bir fikrimiz olmasını sağlar.

Galakside her yüzyılda 1.8-2.8 süpernova olması, dört yüzyıl önce teleskopun icadından bu yana kendi galaksimizde bir süpernova gözlemlemediğimiz için gökbilimcilerde daha fazla soru işareti yaratıyor. Yazarlar, yüklü olarak sarmal kollarda olmak üzere her yıl oluşan dört ila sekiz güneş kütlesi kıymetindeki yıldızlara odaklanmayı tercih ediyor. Küçük yıldızların büyük olanlardan çok daha yaygın olmalarından ötürü, kütleler her yıl yılda 10-20 yeni yıldıza eşit oluyor.

Tabii ki makalenin yürüttüğü mantıkta sorgulanabilecek birtakım adımlar bulunuyor. İzotop bolluğu hesaplamalarında kusur olma ihtimalinden, müelliflerin yalnızca galaksinin bir kısmındaki kütleyi genele uyarlamasına kadar kimi noktalar bu makaleye çok önemli bir sorgulama getirebiliyor.

Ancak bunlara karşın çalışma şimdiden pek çok övgü topladı ve galaksimizin düşündüğümüzden daha fazla hayat yılına sahip olma mümkünlüğünü artırıyor. Öte yandan, geçtiğimiz hafta yılda binden fazla yıldız oluşturduğu tespit edilen COS-87259 ile benzeyenseviyede olmadığımız kesinlikle söylenebilir.

Makale, Astronomi ve Astrofizik alanında yayınlanmak üzere kabul edildi. Ön baskı şimdi arXiv’de mevcut.