Tarihin İlk Ekonomik Balonu Olan “Lale Çılgınlığı”nı Okurken “E Bu benzer NFT Piyasası!” Diyeceksiniz

Ekonomik balon dediğimiz kavram aslında bir varlığın fiyatının büyük bir süratle artması ve bu hızlı yükselişin akabinde süratli bir düşüşle sonuçlanan durumlar manasına geliyor. Günümüzdeki örneklere bakacak olursak, büyük bir ilgiyle yükselen ve akabinde sert bir düşüşe geçen NFT piyasasının da bir balon olarak nitelendirildiğini söyleyebiliriz.

Geçmişten günümüze gelene kadarki süreçte birçok örneği olan ekonomik balonların ilk ve en ilginç olanıysa “Lale Çılgınlığı”. Lale Çılgınlığı olarak isimlendirilen bu ekonomik balonun ayrıntılarına girmeden önce, bu olayın kripto para ve NFT piyasası gibi günümüzdeki örneklerle de bazı açılardan birebirlik gösterdiğini de söyleyebiliriz.

Lale Çılgınlığı olarak bilinen ve 17. yüzyılın ortalarında Hollanda’da meydana gelen bu ekonomik balon, insanların duygusal dürtüleriyle finansal hedeflerinin nasıl birbirine girdiğinin değişik bir örneği olarak tarihte yer bulmuştur.

Hikâye, lalelerin Osmanlı İmparatorluğu’ndan Hollanda’ya gidişiyle başlıyor.

Hollanda büyük elçisinin Kanuni Sultan Süleyman döneminde Osmanlı’ya yaptığı ziyaret sonrasında dönerken yanında lale soğanlarını götürmesi üzerine Hollanda lalelerle tanışıyor.

Hollandalıların lalelerle tanışmasının üzerinden çok geçmeden, laleler halk tarafından çok seviliyor ve Hollandalıların epey ilgisini çeken bir çiçek haline geliyor.

Büyük ilgi gören laleler, statünün ve lüksün sembolü haline geliyor.

Öyle ki Hollanda’nın zenginleri, laleleri zenginliklerinin ve statülerinin bir göstergesi olarak görüp bu laleleri evde sergilemeye başlıyorlar.

Artan taleple birlikte laleler orta sınıfın da ilgisini çekmeye başlayarak bir yatırım aracına dönüşüyor.

Gitgide artan taleple birlikte laleler bir dal haline geliyor ve alım satımı için piyasalar oluşmaya başlıyor.

Bir çeşit emtia haline gelen laleler, borsalarda işlem görüyor ve yatırım aracı olarak gördüğü ilgi o derece artıyor ki yatırımcılar lale soğanlarının fiyatının daha da artacağını düşünerek uzun vadeli işlemler bile yapıyor.

Fiyatlar o kadar artıyor ki lale çılgınlığının sonuna yaklaşıldığında artık bir lale soğanının fiyatı bir çalışanın yıllık fiyatının tamamına denk gelecek düzeylere kadar ulaşıyor.

Tabii her ekonomik balonun karşılaştığı dokunaklı sonla lale piyasası da karşılaşıyor ve balon patlıyor!

Başka bir deyişle, piyasada durgunluk hâkim olmaya başlıyor ve ellerinde lale soğanı olanlar alıcı bulamamaya başlıyor.

Piyasadaki herkesin, kaybı önlemek ismine lale soğanlarını elden çıkarmak istemesi ile fiyatlarda düşüş hâkim oluyor ve elinde lale soğanı olan yatırımcılar büyük kayıplarla karşılaşıyor. Böylelikle lale balonu patlıyor ve lale piyasası çöküyor…

Lale Çılgınlığı size biraz kripto para ve NFT piyasalarını hatırlattı mı?

Özellikle geçtiğimiz yıllarda NFT piyasası başta olmak üzere sanal varlıklara ilişkin piyasalara yatırımcıların hayli büyük ilgi duyduğunu hatırlarsınız.

Bu durum o denli bir hal almıştı ki fiyatların yükseleceğine dair olumlu hisler yaşayan ve bu piyasaları birer imkan olarak görüp pastadan hisse almayı uman birçok kişi; söz konusu sanal ürünlere yatırım yapmış, kimileri kazanırken birçoğu da büyük kayıplar yaşamıştı.

Öyle ki sanal emlaktan tutun da NFT olarak isimlendirilen sanal sanat yapıtları bile hayli yüksek fiyatlara alıcı bulmuştu. Şu ansa birçoklarının fiyatı beklentinin hayli altında kaldı…

Peki ya araştırmalar ne diyor?

Yapılan araştırmalar, Lale Çılgınlığı ile Bitcoin arasında kimi aynılikler bulunsa bile bu iki piyasa arasında bir bağ olmadığı ve söylediği söz edilen iki piyasayı özdeşleştirmenin doğru olmadığı sonucuna varılmıştır.

Günümüz şartları ve 17. yüzyıl şartlarının aynı olmaması sebebiyle, söylediği söz edilen piyasaları dönemin kurallarına göre değerlendirmek gerektiğini belirten araştırmacılara göre bu iki piyasanın her açıdan benzediğini söylemek doğru olmayacaktır.

Yatırımcıların irrasyonel davranışlarına baktığımızda bazılikler olduğunu söylemek mümkün.

Yani lale soğanı piyasası ve kripto varlık piyasaları niteliksel olarak alakalı olmasa da yatırımcı davranışları konusunda birtakım benzerlikler barındırıyor.

Örneğin, evinde sergilemek için bir emekçinin yıllık fiyatı kadar yüksek bir fiyata lale soğanı alan şahısla, 1.3 milyon dolara “Bored Ape” NFT’si alıp yaptığı yatırımın yaklaşık %90’ını kaybeden Justin Bieber biraz aynı davranışlar sergiliyori. Siz ne dersiniz?