Taş devri masalı mı, büyük bir oyun mu: Tasaday halkının gizemi

Antropoloji dünyası, 1970’li yıllarda Filipinler’in derin ormanlarından gelen şaşırtıcı bir haberle çalkalandı. Mindanao Adası’nın balta girmemiş vahşi doğasında, dış dünyadan tamamen kopuk ve binlerce yıl öncesinin şartlarında yaşayan bir kabile bulunduğu iddia edildi.

Tasadaylar ismiyle anılan bu küçük grup, taş aletler kullanıyor, mağaralarda barınıyor ve tarımın ne olduğunu dahi bilmiyordu. Ancak “yüzyılın keşfi” olarak alkışlanan bu durum, kısa süre sonra tarihin en çok tartışılan ve üzerine şüphe gölgesi düşen olaylarından birine dönüştü.

Her şey 1971 yılında, zengin bir siyasetçi olan Manuel Elizalde Jr‘ın liderliğindeki bir ekibin hazırladığı raporlarla başladı. İlk anlatılar, 26 kişiden oluşan bu grubun en yakın komşularından bile 600 yıldır izole yaşadığını savunuyordu. National Geographic gibi dev mecralar bu ilkel yaşamı belgeselleştirmek için sıraya girdi. Fakat garip bir şekilde, bölgeye ünlüler ve gazeteciler kolayca girebilirken, bilim insanlarının detaylı inceleme yapmasına izin verilmedi. Dönemin Filipinler Devlet Başkanı Ferdinand Marcos’un bölgeyi özel bir koruma alanı ilan ederek ziyarete kapatması, kuşkuların tohumlarını ilk kez o günlerde ekti.

İddialar ve gerçeklerin arasındaki ince çizgi

1986 yılında Marcos iktidarı devrilince, bölgedeki “Taş Devri” yaşantısına dair sırlar da dökülmeye başladı. Bölgeyi ziyaret eden İsviçreli bir gazeteci, yerli halkın kendisine her şeyin büyük bir oyun olduğunu itiraf ettiğini aktardı. İddiaya göre Elizalde, çevredeki kabile üyelerini para ve toprak vaadiyle kandırarak onlardan mağaralarda “ilkel insan” rolü yapmalarını istemişti. Hatta gruptaki bazı isimlerin aslında üniversite eğitimi aldığına dair ciddi ama kanıtlanması zor söylentiler yayıldı.

Dil bilimcilerin yaptığı araştırmalar ise bambaşka bir noktaya işaret ediyor. Tasaday dilinin çevre dillerle olan bağları, bu grubun 600 yıl değil, yaklaşık 150 yıl önce ana gruptan koparak ormana çekildiğini gösterdi. Yani ortada tamamen uydurma bir kabile olmasa bile, anlatılan “binlerce yıllık izolasyon” hikayesinin büyük bir mübalağa olduğu anlaşıldı. Antropolog Jean-Paul Dumont’a göre, hükümet bu gizemli halkın şöhretini kendi çıkarları doğrultusunda körükledi.

1988’de Filipinler hükümeti bu halkı resmi bir azınlık grubu olarak tanıdı ancak bilim dünyasındaki bölünme son bulmadı. Kimi akademisyenler ormandaki izole yaşamın gerçekliğine inanırken, kimileri tüm sürecin politik bir senaryo olduğunu savunuyor. Tasadaylar, bugün hala tam bir sahtekarlık mı yoksa abartılmış bir gerçeklik mi olduğu çözülemeyen büyük bir sır olarak tarihteki yerini koruyor.