Uzak Gelecekte Güneş Tutulması Neden Bir Daha Yaşanmayacak?

Güneş ve Ay tutulmaları, birçoğumuzu heyecanlandıran olayların başında geliyor. “Ay’ın bir yüzü çoğu zaman karanlıktır” sözünü kesinlikle duymuşsunuzdur. Ay’ın karanlık yüzü, bugün Güneş’e döndü. 

Nitekim Güneş tutulması denince hepimizin aklına birtakım sorular geliyor. Bunlardan biri de Ay’ın Güneş’in önünü nasıl kapattığı. Bugünkü yazımızda Güneş tutulmasının nasıl gerçekleştiğine ve Güneş’in ışığının nasıl kısıldığına bakacağız.  

Öncelikle Güneş tutulmasının ne olduğunu bir hatırlayalım.

Güneş ve Ay tutulmalarının farklı şeyler olduğunu hepimiz biliyoruz. Lakin her ikisinin ortak noktası Ay’ın Dünya’nın etrafındaki dönüşü. Güneş tutulması sırasında Ay, Dünya ve Güneş’in arasında konum alırken; Ay tutulmasında ise Dünya’nın arka tarafında konumlanır.  

Peki Ay daima etrafımızda dönerken neden çoğu zaman Güneş tutulmasına sebep olmuyor? 

Ay’ın Dünya etrafında attığı bir tam tur yaklaşık 1 ay sürüyor. Lakin buna karşın her ay bir tutulma yaşamıyoruz. Bunun başlıca sebebi, Ay’ın Dünya etrafındaki dönüş formu. 

Yaklaşık 5 derecelik bir açıyla dönen Ay, tam bir çember şeklinde dönmez. Bundan Ötürü da Güneş ve Dünya arasına çoğu zaman girmez. Çoğunlukla Dünya’nın Güneş’e dönük kısmının bir miktar altından ya da üstünden hareket eder. Bu nedenle de her ay bir tutulma yaşamamış oluruz. Hakikaten günümüzde her yıl 2 ila 4 tutulma yaşanabiliyor. 

Ancak bu tutulmalar çoğu zaman ve her yerde ‘tam’ gözlemlenmiyor.

Güneş tutulması tam, halkalı ya da parçalı olarak üçe ayrılır. Tam Güneş tutulması, Ay’ın karanlık yüzünü tamamen Güneş’e dönmesi sonucu oluşur. Ay, tam olarak Güneş’in önüne geçtiğinde ise sadece ışık saçan bir çember görürüz. Gördüğümüz bu çember ‘Güneş tacı’ olarak da bilinen Güneş’in havayuvarının alevli kısmıdır.

Bu tekrar Ay’ın ekliptik dönüş yörüngesi sebebiyle çoğu zaman yaşanmaz ve tüm dünyadaşekilde gözlemlenmez. Örneğin bizim tam olarak gördüğümüz tutulma, Dünya’nın farklı bölgelerinde kesimli tutulma şeklinde gözlemlenebilir. 

Güneş’ten yaklaşık 400 kat daha küçük olan Ay, nasıl oluyor da ışığımızı neredeyse tamamen kesebiliyor? 

Bunun için aslında ufak bir perspektif bilgisi kâfi olacaktır. Fotoğraf yapanlar ya da bir miktar ilgisi olanlar bilir ki perspektifte bir kural vardır: yakındakiler daha büyük, uzaktakiler daha küçük görünür. Şu Anda mevzumuza dönecek olursak; Ay, Güneş’ten yaklaşık 400 kat daha küçük.

Yani Ay ve Güneş’in eşit uzaklıkta oldukları bir senaryoda tam Güneş tutulmasını görmemiz mümkün olmayacaktır. İşte tam da bu noktada, Güneş tutulmasını çoğu zaman tam görmememizin sebeplerimizden biri daha ortaya çıkıyor. Çünkü Ay, çoğu zaman Güneş’in önünden dönmediği aynıi, çoğu zaman uzaklıkla da dönmüyor. Bu noktada da kesimli ya da halkalı Güneş tutulmalarını yaşıyoruz.  

Parçalı ya da halkalı tutulmalara da bir bakalım. 

Parçalı tutulma, isminden de anlayacağınız üzere Ay’ın Güneş’in önünü tam manasıyla kapatmadığı, bir kısmını örttüğü tutulma çeşidi. Şayet Ay, tutulma durumunda Güneş’ten daha uzaktaysa bu sefer de halkalı tutulma meydana gelecektir ve Güneş tam manasıyla kapanmayacaktır.

Güneş’in tam olarak kapanmadığı bu tutulmalarda Ay, daha Dünya’ya daha yakın, Güneş’ten daha aşağıda ya da üstte olabilir. Yani tam tutulmanın oluşması için hem Ay’ın hem de Dünya’nın doğru bir pozisyonda olması ve bizim gezegenimizde doğru açıdan tutulmayı izliyor olmamız gerekir.

Ay’ın yörüngesi genişlemeye devam ederse tutulmaların sonu gelebilir.  

Bunu aslında hepimiz biliyoruz. Çünkü Yeni Ay, Dolunay, İlk Dördün, Son Dördün ve Hilal olarak isimlendirdiğimiz görünüşleri Ay’ın yörüngedeki konumundan kaynaklanır. Bir sonraki Güneş tutulmasının ise 8 Nisan 2024 tarihinde gerçekleşmesi bekleniyor. Ancak Ay, gitgide yörüngesini daha da genişletiyor.

Araştırmalara göre Ay’ın yörüngesi her yıl yaklaşık 3.8 cm daha büyüyor. Bu sayılar şu an için küçük benzeri görünse de zaman içinde gezegenimizden baktığımızda Ay, giderek daha küçük görünecektir. Yani Güneş’in önünü tam manasıyla kapatması zorlaşacak ve en sonunda Güneş tutulması tamamen tarih olacaktır. Lakin tahminlere göre bunun için önümüzde 600 milyon yıl daha var. 

Ay’ın Yeni Ay evresinde gördüğümüz Güneş tutulmaları neredeyse her yıl yaşanıyor olsa da büyük birçoğu Dünya’nın yalnızca küçük bir kısmından görülebiliyor. Bu sebeple şayet bir Güneş tutulmasını görebiliyorsanız, ender bir ana şahitlik ediyorsunuz demektir. 

Kaynaklar: NASA 1, NASA 2, NASA 3, SpacePlace, Exploratorium,