Windows’un yıllardır bizden sakladığı gizli hız testi: WinSAT nedir, ne işe yarıyor?

Bilgisayarınızın hızını ölçmek istediğinizde muhtemelen ilk işiniz internetten popüler test yazılımlarını aratmak olacaktır. Cinebench veya 3DMark gibi isimler teknoloji dünyasında standart kabul edilse de aslında Windows’un kendi içinde, yıllardır derinlerde sakladığı bir yeteneği var.

Çoğu kullanıcının haberdar olmadığı “WinSAT” isimli bu araç, Vista döneminden bu yana her Windows kurulumuyla birlikte bilgisayarınıza sessizce yerleşiyor. Herhangi bir dış kaynaklı uygulama yükleme zahmetine girmeden, doğrudan sistemin kalbindeki donanımları analiz etmek bu gizli mekanizma sayesinde mümkün.

Bir zamanlar Windows kullanıcıları, bilgisayarlarının ne kadar güçlü olduğunu “Windows Deneyim Dizini” üzerinden takip edebiliyordu. Denetim Masası’nda yer alan ve 1.0 ile 9.9 arasında notlar dağıtan o arayüzün mutfağında aslında WinSAT çalışıyordu. Microsoft, Windows 8.1 ile beraber bu görsel tabloyu ortadan kaldırmayı seçti. Şirketin bu hamlesindeki temel amaç, tüm cihazların benzer bir kullanıcı deneyimi sunduğu algısını oturtmaktı. Ancak arayüzün rafa kalkması, alt taraftaki motorun durduğu anlamına gelmiyor. Bugün Windows 10 veya 11 kullanan herkes, komut satırı üzerinden bu güçlü analiz motorunu hala tetikleyebilir.

Komut satırıyla donanım analizi

Bu yerleşik aracı harekete geçirmek için tek ihtiyacınız olan, Komut İstemi’ni (cmd) yönetici yetkileriyle başlatmak. Testlerin sağlıklı sonuç vermesi ve verilerin kaydedilmesi adına yönetici izinleri kritik öneme sahip. Komut ekranına “winsat formal” komutunu girdiğiniz anda sisteminiz hummalı bir çalışma içine giriyor. Bu süreçte ekranın gidip gelmesi veya fan seslerinin yükselmesi sizi şaşırtmasın; zira araç, işlemciden ekran kartına kadar her parçayı sınırlarına kadar zorluyor. Eğer sadece yeni taktığınız bir diskin hızını merak ediyorsanız, “winsat disk” gibi özelleşmiş komutlarla sadece ilgili parçaya odaklanmanız da seçenekler arasında.

Sistemin zayıf halkasını teşhis etmek

WinSAT kullanımının en büyük avantajı, bilgisayarınızdaki asıl yavaşlık sebebini net bir şekilde göstermesi. Test tamamlandığında sistem, donanım parçalarına ayrı ayrı puanlar atıyor. Windows’un genel performans notu ise bu puanlar içindeki en düşük değere göre belirleniyor. Mesela işlemciniz ve belleğiniz en üst seviyede performans sergilese bile, yavaş bir depolama birimi tüm sistemin notunu aşağı çekiyor.

Bu yöntem sayesinde, eski bir dizüstü bilgisayarda performans kaybının işlemci yorgunluğundan mı yoksa ömrünü tamamlayan bir diskten mi kaynaklandığını saniyeler içinde anlayabiliyorsunuz. Modern bir arayüzden mahrum olsa da WinSAT, Windows ekosisteminin en yetenekli gizli kahramanlarından biri olmayı sürdürüyor.