2.700 yıllık “Yeraltı Dünyasına Açılan Geçit” evine geri döndü

Ölümden sonraki yaşama girişi simgeleyen eski bir Olmek anıtı, inşa edilmesinden neredeyse 3.000 yıl sonra eski görkemine dönecek şekilde restore edildi ve evine geri yerleştirildi. Etkileyici Portal al Inframundo (Ölüler Diyarına Açılan Geçit) anıtının 1960’larda yağmalandığı düşünülüyor ve nerede olduğuna dair onlarca yıl süren incelemelerin akabinde orta Meksika’daki Chalcatzingo’ya geri getirildi.

Morelos eyaletinde bulunan Chalcatzingo, devasa heykel anıtlarıyla ünlü, çok önemli bir Olmek bölgesiydi. Bu anıtların arasında, manevi diyarın eşiğini temsil eden bir açıklık oluşturan, efsanevi bir kedi figürünün açık çenesini tasvir eden Yeraltı Dünyasına Açılan Geçit de bulunuyordu.

Anıtın MÖ 800 ila 400 yılları arasında, Klasik Öncesi periyotta ortaya çıktığı düşünülüyor. Ne yazık ki, anıtsal sanat yapıtı 20. yüzyılın ortalarında keşfedildikten kısa bir süre sonra yağmalandı. Yağmacılar, bu anıtı taşımak için boyutunu ve yükünü çok önemli ölçüde azaltmak zorunda kaldılar ve ana cepheye zarar vermeden büyük bir kısmını parçaladılar. Daha sonra yapıtı sondan ABD’ye kaçırdılar ve burada yasadışı antik eser ticaret ağı üzerinden seyahatine başladı.

Heykel 1968’de New York’ta bir müzede “Dünyanın Canavarı” ismi altında sergilendi. Arkeolog David Grove anıtla ilk defa burada karşılaştı. Bu müsabakada anıtın Olmek izlerinifark etti ve onu Chalcatzingo’daki diğer devasa gravürlerle ilişkilendirdi. Anıttaki büyük kedinin gözleri Olmec haçı halini alırken, yaratığın ağzının köşeleri, Chalcatzingo’daki diğer anıtlarda da görülen bromeliad çiçekleriyle süslenmişti. Fakat anıt karaborsada dolaşmaya devam ederken kökeninin izini sürmek giderek zorlaştı.

Bu yüzyılın başlarında, Meksika Ulusal Antropoloji ve Tarih Enstitüsü’nden (INAH) Mario Córdova Tello bu mevzuyu incelemeye başlayabildi. Córdova Tello, anıtın Grove tarafından onlarca yıl önce yazılmış bir açıklamasıyla karşılaştıktan sonra, yapıtın müzeden müzeye hareketlerini takip etmeye başladı ve sonunda Chalcatzingo’daki konutundan yasa dışı bir şekilde alındığını gösterecek kâfi delili topladı. Yeraltı Dünyasına Açılan Geçit, en sonunda 19 Mayıs 2023 tarihinde Meksika’ya geri gönderildi.

O vakitten beri, uzmanlar antik anıtı titizlikle restore ederek, onu daha taşınabilir bir boyuta küçültmeye çalışan kaçakçıların neden olduğu hasarı onarmaya çalıştılar. Araştırmacılar, anıtın orjinal olarak oluşturulduğu gereçlerin birebirini kullanarak, yağmacıların bıraktığı kusurları doldurarak, kalıntıyı 1,8 x 1,5 metrelik orjinal boyutuna genişletti.