Çernobil’deki kurbağalar, nükleer felaketten sonra nasıl sağ kalmayı başardı?

1986 Çernobil nükleer felaketiyle radyasyona bulanan bölgede çok az ömrün kaldığı çarçabuk varsayılabilir. Fakat kimi çeşitler, bölgedeki tüm zorluklara karşın varlıklarını sürdürmeyi ve ahenk sağlamayı başardı. Daha önce bahsettiğimiz, bölgede yaşayan kurtların geçirdiği değişimin akabinde sırada kurbağalar var. Görünene göre Doğu ağaç kurbağaları da bu inatçı tipler arasında yer alıyor. Araştırmacılar, bu yetenekli adaptasyonun süratle farklı bir cilt renginin gelişmesine bağlı olabileceğini düşünüyor.

Doğu ağaç kurbağaları (Hyla orientalis) olağanda parlak yeşildir, lakin 2016 yılında Çernobil’de çalışan bir araştırmacı ekibi siyah derili birkaç kurbağaya rastladı. Daha sonra nüfusu detaylı olarak incelemek için geri döndüler ve üç yıl boyunca kuzey Ukrayna’daki Çernobil Hariç Tutma Bölgesi’nin hem içindeki hem de dışındaki göletlerden yakalanan 200’den fazla erkek kurbağayı incelediler.

Ekip, hariç tutma bölgesi içinde bulunan kurbağaların “Bölge dışından gelen kurbağalara göre epey koyu sırt derisi rengine sahip olduğunu” keşfetti. Araştırmacılar, bu renk yoğunluğunun onları radyasyondan korumak için olduğunu öneriyor.

Koyu derili kurbağalarda melanin ismi verilen bir grup pigment daha fazla bulunur. Daha fazla melanin daha koyu cilt ve saça neden olabilir, fakat vakitte Çernobil’de bulunan iyonlaştırıcı tıp de dahil olmak üzere radyasyona karşı muhafaza da sağlayabilir.

Araştırmacılar 2022 tarihli makalelerinde “Koyu renklenmenin, serbest radikalleri nötralize ederek ve DNA hasarını azaltarak farklı radyasyon kaynaklarına karşı müdafaa sağladığı biliniyor ve bilhassa melanin pigmentasyonu, iyonlaştırıcı radyasyona karşı bir tamponlama sistemi olarak öneriliyor” diye yazıyor.

Kurbağaların cilt rengi, patlamaya en yakın ve felaket anında radyasyonun yüksek olduğu bölgelerde en koyu halindeydi ve mevcut radyasyon düzeylerinin bir tesiri yok görünüyordu. Ekip, bunun “büyük olasılıkla kaza anında yüksek seviyede iyonlaştırıcı radyasyonun, Çernobil ağaç kurbağalarının daha koyu renklenmesi için seçilmiş olabileceği” manasına geldiğini öneriyor.

Başka bir deyişle, bu bölgede süratli bir evrim görülüyor. Felaketi takip eden devirlerde, daha az melanine sahip kurbağalar, radyasyonun DNA’ya zarar veren tesirlerine karşı daha savunmasız oldukları için muhtemelen daha erken yaşta, hatta tahminen de üremeden önce hayatlarını kaybediyordu. Buna karşılık koyu ciltli kurbağalar, hami melaninleri sayesinde hayatta kalma ve birçok şirin kurbağa yavrusu üretme muhtemelliğine sahipti ve bu özellikler onların yavrularına da aktarılıyordu.

Dişi Doğu ağaç kurbağaları 2 ya da 3 yaş civarında üremeye başlar. Çalışmanın yapıldığı tarihte Çernobil felaketinin üzerinden neredeyse 40 yıl geçmişti ve bu da yaklaşık 10 ila 15 kurbağa jenerasyonuna denk geliyor. Yani burada nitekim süratli bir evrimsel süreç görülüyor.

Araştırmacılar, gelecekteki çalışmaların Çernobil ağaç kurbağalarının koyu renginin arkasındaki genetik sistemlerin çözülmesine yardımcı olacağını ve yaban hayatının iyonlaştırıcı radyasyona uzun süre maruz kalmasının diğer muhtemel sonuçlarını ortaya çıkaracağını umuyor.