Kış mevsimi, diğer gezegenlerde nasıl geçiyor?

Dünyamızı bildiğimiz sistemine sokan tahminen de en çok önemli tesirlerden biri mevsimlerdir. Şayet bu tabiat olayları ve değişimleri olmasaydı, her şey çok farklı olurdu ve muhtemelen biz de burada olmazdık. benzer bir şekilde mevsimlerin aşırı uçlara kayması da insan uygarlığının varlığını zora sokacaktı.

Peki, Güneş Sistemi’ndeki diğer gezegenlerde mevsimlerin, bilhassa de kış mevsiminin nasıl yaşandığını hiç merak ettiniz mi? Şu Anda gelin, diğer gezegenlerin kış mevsimlerine birlikte göz atalım…

Merkür kışı

Merkür’de kış mevsimi çok kısa ve yıkıcı olarak tanımlanabilir. Elbette bir Merkür yılı sadece 88 Dünya günü sürdüğü için gezegendeki tüm mevsimler kısadır. Lakin, okyanuslar bir yana dursun, ısı dağıtımını yumuşatacak bir havanın bile olmayışı, önemli sıcaklık dalgalanmalarına yol açarak şartları daha da kötü ve acımasız hale getiriyor.

Dünya’da mevsimler büyük ölçüde Dünya ekseninin eğiminin bir sonucudur, bundan ötürü bir yarım küre bir süre daha fazla güneş ışığı alırken oburu daha az ışık alır. Lakin eksen eğimi sırf iki derece olan Merkür’de durum biraz daha farklılık gösteriyor. Elbette bu, gezegende mevsimlerin olmadığı manasına gelmiyor. Merkür’ün Güneş’e olan uzaklığı 46 milyon kilometreden 69 milyon kilometreye kadar değişkenlik gösteriyor, bundan ötürü gezegen, yörüngesindeki en yakın noktaya geldiğinde en uzak noktaya göre iki kat daha fazla radyasyon alıyor. Gerçek Merkür kışı, gezegenin Güneş’ten en uzak olduğu vakitte gerçekleşiyor. Ekvatorda öğlen vakti sıcaklıkları bu noktada gezegenin yörüngesine en yakın olduğu vakte göre 150°C daha soğuk oluyor.

Ancak sıcaklıktaki en büyük dalgalanmalar mevsimsel olarak yaşanmıyor. Merkür’ün günü 59 Dünya günü uzunluğunda. Sonuç olarak, gezegenin farklı yarılarının ısınmak ve soğumak için çokça vakti oluyor ve bu da inanılmaz değişiklikler yaratıyor. Kış aylarında bile ekvatorda gün ortasında hava yaklaşık 270°C ile muazzam bir sıcaklığa ulaşır, lakin gece aynı şekilde inanılmaz derecede soğuk olabilir ve ekvatorda bile -173°C’ye düşebilir. Kutuplara yakın yerlerde ise daha da soğuk olabilir.

Venüs kışı

Venüs ise yalnızca tek sözse sıcak bir gezegen olarak tanımlanabilir. Kış ortasında ve gece yarısında bile yüzey sıcaklıklarının 438°C’nin altına düşeceği düşünülmüyor. Ayrıyeten bu gezegenin atmosferinin asidik olduğunu da unutmamak gerekiyor. Atmosferde çok fazla karbondioksit biriktiğinde ortaya bu türlü bir gezegen çıkıyor ve bilim insanlarının Dünya’nın geleceği ile ilgili en büyük tasalarından birinin global ısınma olmasının sebeplerinden biri de takip edebildiğimiz bu örnektir.

Mars kışı

Kızıl gezegenin diğer pek çok özelliği gibi, kışları da Dünya’daki kışlara diğer gezegenlerden daha fazla aynı. Bir yıl Dünya’dakinin neredeyse iki katı uzunlukta olduğundan kışlar yaklaşık dört ay sürer. Ayrıyeten gezegenin yıl uzunluğu sıcaklık ortalaması da çok daha soğuktur.

Bununla birlikte, Mars’taki kışlar bize diğer gezegenlerde gördüklerimizle kıyaslanamayacak kadar tanıdık gelecektir. Bir yarım kürede kış mevsimi geldiğinde, oradaki buz örtüsü atmosferin yaklaşık dörtte birini kuru buz olarak yakalayarak büyüyor ve ilkbaharda tekrar atmosfere geri bırakıyor.

Dünya’da mevsimlerin tesirleri, büyük ısı depoları görevi gören okyanuslar tarafından yönetiliyor. Hiçbir zaman aynı ölçüde olmasa da, Mars’ın ilk günlerinde bu durum geçerliydi. Fakat artık bu türlü bir tampon madde olmadığından ötürü sıcaklık aralığı daha geniştir. Hareket etmek için daha düşük bir ortalama noktaya sahip olan Mars, -153°C benzeri sıcaklıkların kaydedilmesiyle kış mevsimlerinde hakikaten çok soğuk olabilir. Bunun da tesiriyle, Mars’a gönderdiğimiz iniş ve keşif araçlarının çoğu, pillerini şarj edecek güneş ışığı olmadığı için kışın kapanıyor ve bu yüzden en düşük sıcaklıkları kaydetmiyoruz.

Jüpiter kışı

Jüpiter’de ise tam bir mevsim oluşumu söylediği söz edilen değil. Eksen eğimi, Merkür’den çok ufak bir farkla sırf 3 derecedir ve yörüngesi de düzgün bir yuvarlağa epey yakın olduğundan ötürü aldığı güneş ışığı miktarı pek değişmez. 10 Dünya saatinden daha kısa bir dönüş dönemine sahip olduğundan, uzun gecelerle oluşan bir mevsimsellik görünümü bile yoktur. Bu gezegende kış, gezegenin muazzam yer çekiminin ezici kuvvetinin altında ezildiğinizi hissettiğiniz yılın diğer vakitleridir.

Satürn kışı

Satürn’ün ekseni, 26,7 derece ile yörüngesine göre Dünya’nınkinden çok az daha eğimlidir. Şu anda Satürn’ün ekinoksuna yaklaşıyoruz, lakin diğer vakitlerde bir yarım küre başkasına göre biraz daha fazla ışık alıyor. Lakin bu, sıcaklıklarda büyük bir değişikliğe sebep olmuyor. Satürn, yaz mevsiminde bile aşırı ısınmayacak kadar Güneş’ten uzaktadır. Ayrıyeten, kalın atmosferi çok fazla ısının yeniden dağılmasını sağlar. Fakat Satürn’ün atmosferinde sıcaklıklar yazın ulaştığı şiddetli soğuklardan, kışın ulaştığı akıl almaz -191°C arasında değişebilir.

Uranüs kışı

Uranüs’ün eksenel eğimi 97 derecedir. Öbür bir deyişle bu gezegen, yörüngesi üzerinde neredeyse düz bir uzanır. Bu, güneş ışığı açısından çok ağır mevsimlere neden olur. Yaz mevsiminde bir kutup neredeyse direkt Güneş’e bakarken, kış mevsiminde ise neredeyse direkt Güneş’ten uzağa bakar. Bu yüzden kış mevsimleri çok uzun ve nitekim çok karanlık geçer. Elbette kış mevsimleri bu gezegende de epey soğuktur fakat Uranüs çoğu zaman hayli soğuktur ve hatta Güneş’e daha yakın olmasına karşın Neptün’den daha soğuktur.

Uranüs’te, kışın yarattığı farkı nitekim ölçecek kadar uzun periyodik iyi gözlemsel bilgilerimiz bulunmuyor, lakin Güneş’e doğru bakan taraf kış geldiğinde kararıyori görünüyor.

Neptün kışı

Neptün’ün eksen eğikliği de 28,3 dereceyle Dünya’nınkinden daha fazladır. Yörüngesi de çok daireseldir, bu nedenle mevsimler, aralıktan kaynaklı genel bir düşüşten ötürü değil, Dünya’daki benzeri bir yarım kürenin ya da oburunun daha fazla ışık almasıyla ilgilidir. Fakat bu gezegen, Dünya’nın aldığının sırf yüzde 0,1’i kadar güneş ışığı alıyor.

Yine de Neptün, Uranüs’ün tersine, kendi çekirdeğinden kayda değer bir sıcaklık alır, fakat bu sıcaklık mevsime göre değişmez, bu nedenle kış soğuğu yaz soğuğundan çok farklı değildir.

Plüton kışı

Plüton ne yazık ki hala gezegen statüsünü geri kazanmış değil, fakat ait olduğu Trans-Neptün Objeleri (TNO) sınıfı için iyi bir gösterge olabilir. Bu cisimlerin tamamı Güneş’ten o kadar uzaktadır ki, büyük bir eksenel eğime karşın yarımküreler arasında çok büyük farklar bulunmaz.

Sıcaklıklar tüm yıl boyunca biz insanların standartlarına göre saçma denilebilecek derecede soğuk olsa da, kimi durumlarda kış mevsiminde tamamen donan atmosfer, Güneş’e yaklaşılan yaz mevsimlerinde katı durumundan çıkabilir.