Bu kapağın altında, 12.263 metre derinliğe kadar inen bir kuyu var!

Rusya’nın kentlerden uzak bir bölgesinde, paslanmış ve cıvatalarla kapatılmış bir metal kapak tarafından korunan Kola Süper Derin Sondaj Kuyusu ilk bakışta dikkat cazip görünmeyebilir. Fakat bu kuyu, onlarca yıl önce Soğuk Savaş sırasında, Dünya’nın kabuğuna açılan bir jeolojik portal olarak en etkileyici insan üretimi yapılar arasında yer alıyordu. Bu akıl almaz derinlikteki kuyu, Rusya’nın kuzeybatısında, kuzey Norveç hududuna yakın Kola Yarımadası’nda bulunuyor.

Kuyunun kendisi aslında merkezi bir kuyudan dallanarak açılmış birçok sondaj deliğinden oluşuyor. Bu sondaj deliklerinin en derini, SG-3 olarak isimlendirilen kuyu, Dünya’nın kabuğundan yaklaşık 12.263 metre derinliğe kadar iniyor. Lakin, bu etkileyici derinliğe karşın kuyunun çapı bir yemek tabağından daha geniş değil.

Başka bir deyişle, bu kuyu Everest Dağı ve Fuji Dağı’nın üst üste konulması kadar derin ve okyanusun en derin noktası olan 11.034 metre derinlikteki Mariana Çukuru’ndan daha derine iniyor.

Sovyetler Birliği ve ABD’nin kuyu savaşı

Soğuk Savaş devrindeki pek çok gelişmei, Kola Süper Derin Sondaj Kuyusu da ABD ve Sovyetler Birliği arasındaki bir yarış sonucunda ortaya çıktı. Bu yarışa ilk başlayan Amerikalılar oldu. 1960’ların başlarında ABD, Mohole Projesi’ni başlatarak Dünya’nın kabuğunu delip kabuk ile manto arasındaki sondan örnekler almayı amaçladı. Meksika Pasifik’inde bir volkanik adanın yakınındaki deniz tabanında bir gemiden sondaj yapılarak başlatılan bu proje, bilimsel muhalefet, kötü yönetim ve mali sıkıntılar nedeniyle başarısız oldu ve sonunda iptal edildi.

Sovyetler Birliği’nde ise işler daha sıkıntısız ilerledi. Sondaj 24 Mayıs 1970’te başladı ve Sovyetler Birliği’nin çöküşünün kısa bir süre sonrasına, 1992 yılına kadar devam etti. Lakin projeyi sona erdiren sadece siyasi kaos ve nakit problemi değildi. BBC Future’a göre sondajın durmasının sebebi, kuyunun tabanındaki sıcaklıkların 180°C beklenenden çok daha yüksek bir düzeye ulaşmasıydı.

…Ve beklenen son

Proje alanı şimdi terk edilmiş durumda ve harap bir bina ile yere sabitlenmiş cıvatalı bir kapaktan oluşuyor. Rusya, 2008 yılında kuyuyu yok etme planlarını açıkladı. Bazı spekülasyonlara göre kuyunun bir kısmı betonla doldurulmuş olabilir.

Bir müddettir kullanılmıyor olsa da, bu proje zirve döneminde birçok yeni bilimsel bulgunun elde edilmesini sağladı. Kola Süper Derin Sondaj Kuyusu, öncelikle Dünya’nın jeolojisi hakkında değer biçilemez bilgiler sundu ve Dünya’nın yaklaşık 1,4 milyar yıllık tarihini ortaya çıkardı.

En şaşırtan bulgulardan biri, derin kayaların suyla dolu olmasıydı. O vakte kadar, kayaların geçirimsiz bir tabakanın altında mühürlenmiş olması nedeniyle bunun imkansız olduğu düşünülüyordu. Ayrıyeten, kuyunun derinliklerinde fosilleşmiş 14 tıp mikroorganizma bulundu ve altın, bakır ve nikel yatakları da keşfedildi.

Kola Süper Derin Sondaj Kuyusu, Soğuk Savaş sırasında artan bilimsel rekabetin bir sembolüydü. ABD ve Sovyetler Birliği’nin teknolojik ve bilimsel üstünlük elde etmek için hudutları zorladığı bu devirde, kuyu Sovyetler Birliği’nin Batı’nın başarılarına rakip olma ve hatta aşma konusundaki hırsının ve kararlılığının bir göstergesiydi.