Her adımları, aslında birer ölüm tuzağıymış

Paleontoloji dünyası yaklaşık 15 yıl önce, bilim insanlarını hayrete düşüren ve “Dinozor ölüm çukurları” olarak adlandırılan tuhaf bir keşifle gündeme gelmişti. Bu çukurların içinde, en az 18 adet theropod türü dinozorun kalıntıları, sanki biri onları özenle istiflemiş gibi üst üste dizili halde bulundu.

Derinlikleri bir ila iki metre arasında değişen bu çukurların, zamanla doğal yollarla oluşan obruklar olmadığı kısa sürede anlaşıldı. Bölgedeki tortu yapısını inceleyen uzmanlar, bu alanların devasa bir ağırlığın zemine baskı yapması sonucu anlık olarak sıvılaşan çamur yığınları olduğunu fark etti. Hikayenin asıl şaşırtıcı kısmı ise burada gizli: Bu toplu mezarlar aslında çok daha büyük bir dinozorun ayak izlerinden başka bir şey değildi.

Muhtemelen bu devasa izlerin sahibi, gezegenimizin gördüğü en büyük kara hayvanları olan sauropod ailesinden bir devdi. Bugün bu unvanı taşıyan Patagotitan mayorum gibi türlerin 37 metre uzunluğa ve 70 ton ağırlığa ulaşabildiği düşünülürse, yere her bastıklarında arazide nasıl bir iz bıraktıklarını hayal etmek zor değil. Bilim dünyasında “iknoloji” olarak adlandırılan iz fosilleri alanı, genellikle tırnak izleri veya yüzme rotaları gibi kalıntıları inceliyor olsa da, bir ayak izinin başlı başına bir toplu mezar alanına dönüşmesi oldukça nadir görülen bir durum.

Çamur tuzağında dikey istiflenme

Bu devasa çamur tuzaklarının kurbanları arasında, kuş olmayan küçük theropod türü Limusaurus inextricabilis ve ünlü T. rex’in atalarından biri sayılan Guanlong wucaii gibi küçük omurgalılar yer alıyor. Bu talihsiz canlılar, bir sauropodun bıraktığı derin ve yapışkan ayak izine birer birer düştü. Aslında çukura daha büyük dinozorlar da girmiş olabilir, ancak uzmanlar dört bacaklı ve güçlü canlıların bir tür “dört çeker” sistemiyle kendilerini dışarı çekebildiklerini düşünüyor. Küçük ve iki bacaklı dinozorlar ise çamura saplandıkça altlarındakilerin üzerine yığıldı ve bugün gördüğümüz o tuhaf dikey dizilimi oluşturdu.

Çukura düşen hayvanların kalıntıları, leşçiller tarafından parçalanan birkaç parça dışında büyük oranda bozulmadan günümüze ulaştı. Fosilleşme süreci açısından bakıldığında, çamur, cesetlerin üzerini hızla örterek onları oksijenden mahrum bıraktığı ve muazzam bir korunma sağladığı için, dev bir ayak izine düşmenin aslında “şanslı” bir son sayılabilir. Bugün Gobi Çölü olan bu bölge, 160 milyon yıl önce bataklıklarla dolu sulak bir alandı. Bu ölüm tuzaklarını farkında olmadan hazırlayan devin ise muhtemelen Mamenchisaurus olduğu tahmin ediliyor. 15 metreyi aşan boynuyla bitki yemekte usta olan bu dev canlı, görünüşe göre her adımında fark etmeden onlarca küçük dinozorun sonunu hazırlayan bir doğa olayına dönüştü.