Uzaya Çıkanların Yaşadığı Overview Tesiri Nedir?

Uzayla ilgili çalışmalarımız devam ettikçe evrenimizin sırları hakkındaki bilgi birikimimiz daha da genişliyor. Bu bağlamda yeni James Webb Teleskobu, Artemis görevi için yapılan hazırlıklar ve Mars çalışmaları başta olmak üzere sayısız araştırma ve gelişme bizlere yardımcı oluyor.

şaşırtıcı şekilde, uzay alanında yaptığımız bu çalışmalar bazen kendi zihnimizin de sırlarını açığa çıkarabiliyor. Şu Anda bu sırlara bir örnek olarak uzaya çıkan astronotların yaşadığı bir durum olan Overview tesirini anlatacağız. Söz konusu durum, insan zihninin Dünya’yı algılama biçiminin değişmesine sebep oluyor.

Öncelikle nedir bu overview tesiri:

Uzaya gönderilen astronotlar olmasaydı muhtemelen haberimizin olmayacağı bu durum, uzaya çıkmanın akabinde gezegenimize dönüp bakma fırsatı yakalamış olanlarda görülüyor. Ya da en kolayından uçağa bindiğinizde bile bu durumu yaşayabilirsiniz.

Söz konusu şahıslar Dünya’yı dışarıdan gördüklerinde, insanlığın ortaya çıkardığı sorunlar bir anda anlamsızlaşıyor ve zihinleri temiz bir şekilde karşılarında duran o topu, yani Dünya’yı korumak istiyorlar.

Haritaya baktığınızda, çizilmiş hudutlar görürsünüz dışarıdan Dünya’ya baktığınızda bunların hiçbiri yoktur:

Amerika’daki Biden ve Trump çatışmalarından ülkemizdeki meselelere, Afrika’daki açlıktan kanlı tarihlere neredeyse her şey insanın elinden çıkmıştır ve bunlar hâlâ konuşulur. Overview tesirinden bahsederken bunları konuşmanın sorun olduğunu söylemiyoruz elbette. Ondan fazla bu tesirin altında olan birisi için üstte saydıklarımız anlamsız hâle gelmesi söz konusu.

Göçmen sıkıntıları, ekonomik krizler, sınır çatışmaları vb. durumlar dışarıdan (uzaydan) duyulmaz, çizdiğimiz sonlar dışarıdan görülmez, gezegenin nüfusunun yarısı apansız ortadan kaybolsa bu tekrar dışarıdan fark edilmez. Bunlar insanlığın problemleri ve dışarıdan hoşlar hoşu Dünya’yı izleyen astronotlar için pek de bir şey ifade etmez. Oradan bakıldığında her şey birbirine bağlıdır ve bağımlıdır.

Ters taraftan baktığınızda ise Dünya’da bu saydığımız sıkıntılarla ilgilenen bireyler için de astronotların gördüğü pek bir şey ifade etmez:

Normal bir uçuş (uçakla) sırasında söylediği söz edilen terimi fark edip ortaya koyan Frank White’a göre tam da bu sebeple astronotların yaşadıkları durumu anlatmaları epey zor bir hâl alıyor. Başınızda canlandırmak isterseniz şöyle düşünün: Uzaya çıkan astronotlar geri dönecek olsalar da ailelerini, meskenlerini ve sahip oldukları diğer şeyleri bilim uğruna burada bırakır. Onlar üstteyken gezegende kalanlar buranın sıkıntılarıyla ilgilenir.

Gezegene uzaydan bakan astronotlar ise bu insanları yahut sıkıntıları görmez. Yalnızca birbirine uyumlu renkleriyle eşsiz şekilde hareket eden Dünya’yı görür. Uzayı ilk defa o şekilde görür ve ilk sefer o yer çekimi olmayan ortamda bulunur ve hafif hisseder. Son olarak da ilk defa alıştığımız zaman akışının nasıl sadece Dünya’da geçerli olduğunu fark eder.

Peki astronotlar uzaydan Dünya’ya bakıp büyülendi diyelim. Tam olarak ne değişiyor?

Nasa astronotu olan Edgar Mitchell durumu şöyle anlatıyor: “Aniden üzerinizde Dünya farkındalığı, onun şimdiki hâli hakkında ağır bir tatminsizlik ve bu hususta bir şeyler yapmak için bir istek gelişiyor. Ay’ın üzerinden uluslararası siyaset hayli minik görünüyor. Bir siyasetçiyi ensesinden tutup çeyrek milyon mil sürükleyip şuna bir bak seni … diyesiniz geliyor”.

Bu durumu yaşayanlar Dünya’yı epey temiz ve kırılgan olarak görüp hayatlarını onun uygunluğu için adamaya hazır hâle geliyorlar desek çok da abartmış olmayız. Zira asıl çok önemli olan kendi hayatlarını buna adamaları değil, insanlar yüzünden ortaya çıkan problemlere çok daha geniş çerçeveden bakma yetisi kazanmış olmaları. Kabaca Amerikalı bir astronot, artık evine döneceğini düşünürken ülkesini değil, tüm Dünya’yı düşünüyor.

Konuyu daha iyi sindirebilmek için Carl Sagan’ın soluk mavi nokta konuşmasına göz atmanızı tavsiye ediyoruz:

Bu durum büyük topluluklar üzerinde de tesirli olabilir:

İnsanlığın Dünya’yı algılayış biçimi, kendi sıkıntıları arasında gidip gelirken pek de öne çıkmıyor. overview tesirini buradan yani gezegenimizden deneyimlediğimizde çok sayıda kişinin gezegenimiz hakkında daha duyarlı olacağı kesin. Bu bağlamda da sanal gerçeklik çalışmaları yapılmakta.

Overview tesiri bizlere bu hususta ani bir tokati gelse de onu beklememize gerek yok. Bizden çok uzun zaman önce de var olan gezegenimizde vaktimiz kısıtlıyken ona iyi bakmaya çaba edelim.

Kaynaklar: 1, 2, 3, 4, 5