Azteklerin kristal kafatasları: Tarihi bir palavra mı?

Muhtemelen Orta Amerika’dan çıkan en ikonik arkeolojik yapıtlardan kimileri olan ünlü Aztek kristal kafatasları, uzaylı heykeltıraşlar, psişik teknolojiler ve sihirli taşlarla ilgili sayısız teoriye ilham verdi. Lakin gerçekte, Kolomb öncesi periyoda ait olduğu varsayılan bu kalıntılar, on dokuzuncu yüzyılda yaşamış bir Fransız dolandırıcı tarafından hazırlanan ucuz taklitler olabilir.

Dünyanın dört bir yanındaki müzelerde ve özel koleksiyonlarda, uzunlukları birkaç santimden yaklaşık bir bowling topu büyüklüğüne kadar değişen bir düzine kafatası olduğu düşünülüyor. Bu parlak kafatasları ilk defa 1856 yılında British Museum’un Aztekler tarafından yapıldığı söylenen minyatür bir kafatası satın almasıyla ortaya çıktı, lakin bu modülün tam olarak nereden geldiği belli değildi.

British Museum daha sonra 1897 yılında ikinci bir kristal kafatası satın aldı ve bugün müzede bu modül sergileniyor. Müze, başlangıçta kafatasının Kolomb öncesi periyoda ait olduğuna inanmasına karşın, “bunu teknolojik münasebetlerle doğrulama teşebbüslerinin başarılı olmadığını” ve kesimin kökeninin “çok belirsiz” olduğunu söylüyor.

Farklı boyutlardaki diğer kristal kafatasları kısa süre sonra Meksika Ulusal Antropoloji Müzesi ve Smithsonian Enstitüsü koleksiyonlarında ortaya çıktı. Fakat 1950’lerde William Foshag isimli bir Smithsonian madencilik uzmanı, modülün açıkça çağdaş mücevher üretim araçları kullanılarak oluşturulduğunu fark etti ve geçersiz olduklarını ortaya çıkarttı.

Kafatasları Aztek ikonografisinde çok önemli bir yere sahip ve ekseriyetle antik tapınakların duvarlarına ya da ilah tasvirlerine oyulmuş olarak bulunur. Lakin, Meksika’da yahut diğer bir yerde yapılan arkeolojik hafriyatlarda hiçbir kristal kafatasına rastlanmadı ve müze koleksiyonlarındaki örneklerin hiçbiri bir hafriyat projesi ile temaslı değil.

2000’li yılların başında arkeologlar Aztek kristal kafataslarının hepsinin olmasa da birçoklarının düzmece olduğundan şüphelenmeye başlamışlardı.

Nihayet 2008 yılında, kimliği belgisiz bir bağışçının Smithsonian Enstitüsü’ne bir kafatası postalaması, 1960 yılında satın aldığını iddia etmesi ve daha önce Meksikalı diktatör Porfírio Díaz‘a ait olduğunda ısrar etmesiyle kesin delil ortaya çıktı.

Kristal kafataslarının en büyüğü olan bu modül, Jane MacLaren Walsh isminde bir antropoloğa teslim edildi ve o da British Museum’dan Margaret Sax ile birlikte hem Smithsonian kafatasını hem de Londra’da bulunan örneği tahlil etti. Taramalı elektron mikroskobu kullanan ikili, her iki kafatasının da döner tekerleklerle oyulduğunu ve bu nedenle Aztek teknolojisi kullanılarak üretilmiş olamayacağını tespit etti.

Walsh ve Sax daha sonra kafataslarının yapıldığı kuvarsın içindeki sıvı ve katı akıntıları tahlil ederek kayanın “mezotermal metamorfik bir ortamda” dövüldüğünü belirledi. Bu da Orta Amerika’yı bir kaynak olarak dışladı ve kristalin büyük olasılıkla Brezilya yahut Madagaskar’dan geldiğini gösterdi ki bu iki ülke de Aztek ticaret yollarında yer almıyor.

Peki Kristal Kafatasları Nereden Geldi?

Tüm kafataslarının tarihini takip etmek mümkün olmasa da, kayıtlar British Museum’daki örneğin özgün olarak Tiffany & Co. tarafından Eugène Boban isimli bir Fransız tüccardan satın alındığını gösteriyor.

Boban, Paris’teki Exposition Universelle’de Meksika Maximilian mahkemesinin resmi arkeologu olarak bulgularını sergilemek için düzenlenen Exposition Universelle’de iki kristal kafatası daha sergilemişti. Bununla birlikte Boban, Meksika’daki Fransız Bilimsel Kurulu’nun bir üyesi olmasına karşın profesyonel bir arkeolog değildi, lakin gençliğinin birçoklarını Meksika’da kendi resmi olmayan kazılarını yaparak geçirmişti.

Şu anda ortaya çıkan gerçek şu: Kristal kafataslarının üretilmesi ilk defa on dokuzuncu yüzyılda – ilk gerçek Aztek yapıtlarının dünyanın dört bir yanındaki müzelerde görünmeye başladığı ve halkın bu gizemli eski uygarlığa karşı bir hayranlık duyduğu bir vakitte – Boban tarafından başlatıldı. Herhangi bir arkeolojik hafriyatta hiçbir kristal kafatasının ortaya çıkmamış olması, Boban’ı onları gerçek Aztek kalıntıları olarak göstermekten caydırmadı ve çoğu müze, kristal bir kafatasının elbet birtakım şeyleri ortaya çıkaracağını bildiklerinden, onların özgünlüğüyle ilgili savlarına inanmaktan son derece mutluydu.

Buna karşın, sonunda British Museum’a giden kafatası, Boban’ı dolandırıcı olmakla suçlayan Museo Nacional de Mexico yöneticisi tarafından 1885’te reddedildi. Bu başarısızlıktan yılmayan Boban, çabucak alternatif bir satıcı buldu ve dünya çok geçmeden geçersiz Aztek kristal kafatasları ile doldu.