Elon Musk’ın devasa uzay projesi, Dünya kaynaklarını silip süpürebilir

Yörüngeye fırlatılan her uydu, Dünya üzerindeki sınırlı kaynakların bir daha geri dönmemek üzere gezegeni terk etmesi anlamına geliyor. Elon Musk’ın bir milyon uydudan oluşturmayı tasarladığı uzay tabanlı yapay zeka veri merkezi projesi, bu kütlesel kaybı benzeri görülmemiş bir boyuta taşıma riski ile gündemde.

Yıllardır asteroitlerden maden getirileceği yönündeki vaatlerle öne çıkan uzay sektörü, bu çapta bir operasyonla tam tersi bir süreci tetikleyebilir. Nitekim Starlink uydularıyla alçak yörüngedeki nesne kütlesini kısa sürede ikiye katlayan hamleler, planlanan bu yeni ağın yaratacağı kayıpların yanında oldukça küçük kalıyor.

Tasarımda yer alan grafik işlemcilerinin (GPU) ortalama beş yıllık bir ömrü var. Bu durum, kurulması hedeflenen devasa ağdaki yaklaşık 200 bin uydunun her yıl görevini tamamlaması demek. Resmi kurumlara iletilen dosyalara bakıldığında, ömrü tükenen araçların 40 bininin atmosfere yönlendirilip yakılması hedefleniyor. Yanan alüminyum bileşenlerin atmosfere yayılması, onlarca yıl sürecek bir ozon tabakası tahribatını beraberinde getirecek. Kalan 160 bin uydunun ise Dünya’dan iyice uzaklaştırılarak bir atık yörüngesine itilmesi öngörülüyor. Dolayısıyla iki seçenekte de karasal geri dönüşüm imkanı tamamen ortadan kalkıyor.

Ağ donanımları, soğutma üniteleri ya da devasa güneş panelleri bir kenara bırakılıp sadece ekran kartlarının bileşimine odaklanıldığında bile tablonun ciddiyeti açıkça ortada. Söz konusu kurguda her yıl 1.000 ton bakır, 170 kilogram altın, yaklaşık 2 ton gümüş, 20 tondan fazla bizmut ile titanyum, 2 tonu aşkın paladyum ve 76 kilogram talyum ya atmosferde yok ediliyor ya da yörüngede kaderine terk ediliyor. Bu miktar, dünya genelinde bir yılda çıkarılan paladyum ve talyum madenlerinin neredeyse yüzde 1’inin gezegen sisteminden kalıcı olarak silinmesi demek.

Ay üzerinde fabrika kurma fikri masada

Gezegenden eksilen bu değerli kaynakların yerini doldurmak sanıldığı kadar kolay değil. İhtiyaç duyulan kayıpları telafi edebilmek adına yüzlerce metre genişliğindeki asteroitlerin işlenmesi şart. Örneğin her yıl 140 ila 190 metre çapında bir bakır asteroidinin ya da 530 metrelik bir kalay asteroidinin madencilikle Dünya’ya kazandırılması gerekiyor.

Şirket tarafı ise karadan sürekli yük taşımak yerine Ay üzerinde üretim tesisleri kurmayı hedefliyor. Plan doğrultusunda uyduların ağır gövdeleri Ay’daki ham maddelerle üretilecek, Dünya’dan ise yalnızca hafif çip bileşenleri uzaya fırlatılacak. Yeryüzündeki veri merkezlerinde ömrü biten donanımlar geri dönüştürülebilirken veya ikinci el pazarında değerlendirilebilirken, uzay projelerindeki bu kayıp ciddi bir ekolojik ve ekonomik yük sunuyor. Uzay hukukunun ilerleyen süreçte sadece yörünge çöplerini değil, Dünya’dan temelli eksilen bu kütle kaybını da inceleme altına alacağı tahmin ediliyor.