Çin’den tartışma yaratan fırlatma: Dev roket uyarı bile yapılmadan fırlatıldı

Bir roket fırlatılıyor ve dünya bunu ancak sonradan öğreniyor… Çin’in geçtiğimiz hafta gerçekleştirdiği Long March 12B fırlatması, tam olarak böyle bir sahneyi yaşamamıza neden oldu. Bu fırlatma sadece teknolojik bir ilerlemeyi değil, uzay yarışındaki kuralsız rekabeti de gözler önüne serdi.

Pazartesi günü İç Moğolistan’daki Dongfeng Ticari Uzay İnovasyon Test Alanı’ndan yerel saatle 16.40’ta havalanan roket, yaklaşık 72 metre boyuyla Çin’in ticari uzay programının şimdiye kadarki en iddialı adımlarından birini temsil ediyor. Devlet destekli CASIC (Çin Havacılık Bilimi ve Endüstrisi Kurumu) tarafından geliştirilen Long March 12B, SpaceX’in Falcon 9’uyla doğrudan rekabet etmek üzere tasarlandı. Önceki modele kıyasla çok daha güçlü olan bu roket, alçak Dünya yörüngesine 22 ton yük taşıyabiliyor.

Uyarı yok, açıklama geç geldi!

Fırlatmanın teknik başarısından çok, nasıl gerçekleştirildiği uluslararası kamuoyunu rahatsız etmiş durumda. Düşen roket parçalarının uçak veya gemilere zarar vermemesi için hava ve deniz sahası uyarılarının önceden yapılması, uzay endüstrisinde standart güvenlik protokolü olarak kabul görür. Bu fırlatmada ise hiçbir bildirim yapılmadı; CASIC başarıyı duyurduğunda roket çoktan yörüngesindeydi. Sektör analistleri bu durumun yeni olmadığına dikkat çekse de her seferinde aynı riski beraberinde getirdiğini vurguluyor.

İlk görevde yeniden kullanılabilirlik testi yapılmadı. Bununla birlikte CASIC, SpaceX’in Falcon 9’da uyguladığı dikey iniş yöntemini ilerleyen fırlatmalarda Long March 12B’ye de entegre etmeyi planlıyor. Bu adım gerçekleşirse Çin’in ticari uzay maliyetleri ciddi oranda düşecek.

Bin Yelken yükseliyor, gözlemevleri kaygıyla izliyor

Roketin taşıdığı yük de en az fırlatma biçimi kadar dikkat çekici. Long March 12B, Çin’in Starlink’e rakip olarak inşa ettiği “Qianfan” uydu takımyıldızının, uluslararası literatürdeki adıyla “Thousand Sails” yani Bin Yelken projesinin 10. uydular paketini başarıyla yörüngeye bıraktı. Ancak bu uydular, tıpkı Starlink’tekiler gibi astronomi otoritelerinin belirlediği parlaklık eşiklerini aşıyor. Gece gökyüzü gözlemlerini zorlaştıran ışık kirliliği sorunu, bilim dünyasında giderek büyüyen bir kaygıya dönüşmüş durumda.

Rekabet yalnızca yörüngeyle de sınırlı değil. Ay, iki süper güç arasındaki en büyük çekişme noktası haline gelmiş durumda. NASA’nın Artemis programı 2028’de astronotları Ay’a taşımayı hedeflerken, Çin kendi taykonotlarını 2030 öncesinde Ay’a ulaştırmayı planlıyor. Bu doğrultuda devasa mürettebat roketi Long March 10A ile Mengzhou uzay aracının fırlatılması gündemde; ayrı bir roketle gönderilecek Lanyue Ay modülü ise yörüngede insanlı araçla kenetlenerek görevi tamamlayacak. Üstelik Çin, NASA’nın başarılı Ay yörüngesi uçuşunun ardından kendi programını daha da hızlandırma kararı aldı.