Çocukların yapay zeka ile kurduğu duygusal bağa uzman uyarısı

Dijital araçların gelişimiyle birlikte çocuklar artık sadece izlemekle kalmıyor; ChatGPT gibi sistemlerle ödev yapıyor, Midjourney ile görsel tasarlıyor veya robotik asistanlarla sohbet ediyor. Uzmanlar, bu yeni dönemde sadece ekran süresini kısıtlamanın yeterli olmadığını, algoritmaların işleyişini anlamanın daha kritik hale geldiğini belirtiyor.

Mezo Akademi kurucusu dijital dönüşüm uzmanı Dr. Nabat Garakhanova, çocukların %70’inden fazlasının haftada en az bir kez yapay zeka tabanlı sistemlerle etkileşime girdiğini ifade ediyor. Ebeveynlerin artık sadece denetleyici değil, sınırları çocukla birlikte belirleyen bir rehber rolü üstlenmesi gerektiğini vurgulayan Garakhanova, bu sistemleri tamamen yasaklamanın merak duygusunu olumsuz etkileyebileceğine dikkat çekiyor. Asıl odaklanılması gereken noktanın, çocuğun yapay zekadan aldığı bilgiyi nasıl sorguladığı.

Dijital sistemlerle kurulan parasosyal bağlanma riski

Yapay zeka araçlarının kullanım yaygınlığı, beraberinde duygusal bağlanma riskini de getirmiş durumda. Araştırmalar, 9-13 yaş grubundaki çocukların %36’sının bu sistemleri bir “arkadaş” gibi algıladığını gösteriyor. Psikoloji literatüründe “parasosyal bağlanma” olarak adlandırılan bu durum, çocuğun dijital bir yazılımı sırdaş veya yol arkadaşı olarak görmesine neden olabiliyor. Uzmanlar, bu bağın sosyal yoksunluğu tetikleyebileceği ve çocuğu gerçek insan ilişkilerinden uzaklaştırabileceği konusunda uyarıda bulunuyor.

Dr. Nabat Garakhanova, ebeveynlerin dijital disiplini sağlaması için şu yöntemleri öneriyor:

Birlikte kullanım: Yapay zeka araçlarını çocukla birlikte deneyimlemek, hatalı bilgilere maruz kalma riskini %40 oranında düşürüyor.

Analog zaman dilimleri: Gün içerisinde teknoloji içermeyen “ekransız bölgeler” oluşturmak, çocuğun dikkat ve duygu dengesini korumasına yardımcı oluyor.

Etik değerlerin sorgulanması: Çocuğa, dijital platformlarda paylaşılan bilgilerin doğruluğu ve etiği üzerine basit sorular yöneltilmesi tavsiye ediliyor.

Gerçek dünya etkileşimi: Yapay zekanın bilgi aktarabileceği ancak doğa, sanat ve sosyal ilişkilerin yerini tutamayacağı vurgulanıyor.

Ebeveynin rol model olması: Anne ve babaların kendi dijital alışkanlıklarının, çocukların ekran disiplini üzerinde %35 oranında etkili olduğu ifade ediliyor.